Γράφει ο Νίκος Κ. Χαβιάρας δ.Φ.
Η τελευταία μάχη της Επανάστασης δόθηκε στην Πέτρα της Βοιωτίας στις 12 Σεπτεμβρίου 1829. Η περιοχή αυτή τότε ήταν ένα στενό πέρασμα ανάμεσα στις όχθες της λίμνης Κωπαΐδας (δεν είχε ακόμη αποξηρανθεί) και στο όρος Ελικώνας (Ζαγαρά η αρβανίτικη, πιο διαδεδομένη εκείνα τα χρόνια, ονομασία του), μεταξύ Θήβας και Λιβαδειάς. Αρχηγός των ελληνικών δυνάμεων ήταν ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο οποίος έτσι έβαλε τέλος στον Αγώνα που είχε αρχίσει ο αδελφός του Αλέξανδρος με τη διάβαση του ποταμού Προύθου στις παραδουνάβιες ηγεμονίες οκτώμισι χρόνια νωρίτερα. Μια ωραία και δίκαιη σύμπτωση…
Ο Καποδίστριας είχε πληροφόρηση ότι στο ελληνικό κράτος θα συμπεριλαμβάνονταν όσες περιοχές είχαν απελευθερωθεί από τον ελληνικό στρατό. Έτσι, ανάμεσα στις πρώτες του ενέργειες ως Κυβερνήτη ήταν η δημιουργία τακτικού στρατού, ο οποίος θα εκκαθάριζε την ανατολική Στερεά Ελλάδα από τα υπολείμματα του Οθωμανικού (ήδη αυτό είχε συμβεί στη δυτική Στερεά, την Πελοπόννησο και τα κοντινά νησιά).
Τον Αύγουστο του 1829 ο Τουρκαλβανός Ασλάν Μπέης Μουχουρδάρης, με 4.000 στρατιώτες, έφθασε ανενόχλητος στην Αθήνα από τη Λάρισα μέσω Ζητουνίου (Λαμίας). Το σχέδιό του ήταν να παράσχει εφόδια στη φρουρά της Ακρόπολης, να λάβει από Αττική και Βοιωτία όσο στρατό μπορούσε και να επιστρέψει στη Θράκη, καθώς μαινόταν ήδη ρωσοτουρκικός πόλεμος. Πράγματι, λαμβάνοντας ακόμη 3.000 στρατιώτες υπό τον Οσμάναγα Ουτσιάκαγα, αρχηγό των τουρκικών δυνάμεων της Αττικής, ο Μουχουρδάρης ξεκίνησε την πορεία της επιστροφής. Ο Δημήτριος Υψηλάντης επέλεξε σοφά την περιοχή της Πέτρας για να εμποδίσει το νέο πέρασμα, προς βορράν αυτήν τη φορά, των Οθωμανών και κατέφθασε εκεί στις 28 Αυγούστου. Ο στρατός του, περίπου 3.000 άνδρες, ήταν χωρισμένος σε τέσσερεις χιλιαρχίες –επρόκειτο για τακτικό ελληνικό στρατό, αποτέλεσμα των σχετικών μεταρρυθμίσεων του Καποδίστρια, με κυριότερη την ίδρυση του Λόχου των Ευελπίδων το 1828. Οι Έλληνες, βάσει του σχεδίου του Υψηλάντη, πραγματοποίησαν οχυρωματικά έργα στην περιοχή. Στις 10 Σεπτεμβρίου οι αντίπαλοι εμφανίσθηκαν και στρατοπέδευσαν απέναντι από τις ελληνικές θέσεις.
Την αυγή της 12ης Σεπτεμβρίου 1829 ξέσπασε η μάχη. Οι οχυρώσεις του Υψηλάντη (κυρίως ο προμαχώνας που υπερασπίσθηκε με τους άνδρες του ο Γεώργιος Σκουρτανιώτης) άντεξαν την ολική επίθεση και τους κανονιοβολισμούς των Οθωμανών και στη συνέχεια οι Έλληνες βγήκαν από αυτές επιτιθέμενοι με τα ξίφη. Με την άτακτη υποχώρηση κυρίως των Τουρκαλβανών, το οθωμανικό μέτωπο, υπό τον φόβο της περικύκλωσης, διαλύθηκε και οι Έλληνες έφθασαν σε μια μεγάλη νίκη.
