Στις 23 Ιουλίου συνεδριάζει ξανά το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), σε μια συγκυρία που η αβεβαιότητα επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο. Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν και οι επιπτώσεις του στην ενέργεια απειλούν να αναζωπυρώσουν πληθωριστικές πιέσεις, τη στιγμή που η οικονομία της Ευρωζώνης παραμένει εύθραυστη.
Η επικρατέστερη εκτίμηση στις αγορές είναι ότι η ΕΚΤ θα διατηρήσει αμετάβλητο το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,25%, μετά την κίνηση του Ιουνίου. Όμως το ενδιαφέρον δεν εξαντλείται στην ίδια την απόφαση. Το πραγματικό «στοίχημα» είναι το σήμα που θα στείλει η Πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, για την πορεία του πληθωρισμού, για το πόσο επίμονο μπορεί να αποδειχθεί το ενεργειακό σοκ και για το αν η κεντρική τράπεζα είναι έτοιμη να επανέλθει σε αυστηρότερη στάση τους επόμενους μήνες. Όπως επισημαίνει ανάλυση του Reuters, η ρητορική της Λαγκάρντ αναμένεται να λειτουργήσει ως βασικός οδηγός για τις αποφάσεις της ΕΚΤ το φθινόπωρο.
Οι αγορές προεξοφλούν ότι η ΕΚΤ βρίσκεται ξανά σε περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητας, όπου η γεωπολιτική και το κόστος ενέργειας μπορούν να «ξαναγράψουν» τα δεδομένα μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε αυτό το πλαίσιο, πέντε κρίσιμα διλήμματα κυριαρχούν στην ατζέντα.
1. Θα αλλάξει η στάση της ΕΚΤ;
Τα τελευταία στοιχεία έδειξαν επιβράδυνση του πληθωρισμού τον Ιούνιο, γεγονός που υπό κανονικές συνθήκες θα έδινε χώρο για πιο ήπιες κινήσεις. Ωστόσο, η άνοδος στις τιμές του πετρελαίου και η ανασφάλεια γύρω από την προμήθεια ενέργειας επαναφέρουν τον φόβο ενός νέου κύματος ανατιμήσεων.
Η Λαγκάρντ αναμένεται να τηρήσει στάση αναμονής, προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο και να αξιολογήσει αν το σοκ είναι παροδικό ή αν πρόκειται να περάσει στην «καρδιά» του πληθωρισμού: στις τιμές καταναλωτή, στα κόστη των επιχειρήσεων και τελικά στους μισθούς. Αν η ΕΚΤ διαπιστώσει ότι οι αυξήσεις στην ενέργεια μετατρέπονται σε γενικευμένες ανατιμήσεις, τότε το ενδεχόμενο νέας παρέμβασης θα παραμείνει στο τραπέζι.
2. Θα υπάρξει νέα αύξηση επιτοκίων τον Σεπτέμβριο;
Το επόμενο μεγάλο ορόσημο είναι ο Σεπτέμβριος, όταν η ΕΚΤ θα διαθέτει επικαιροποιημένες μακροοικονομικές προβλέψεις. Πολλοί οικονομολόγοι, σε δημοσκόπηση του Reuters, θεωρούν πιθανή μια ακόμη αύξηση, ακριβώς επειδή η ενεργειακή αναταραχή μπορεί να ενισχύσει ξανά τον πληθωρισμό.
Παράλληλα, δεν λείπουν οι πιο επιφυλακτικές φωνές. Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η τρέχουσα άνοδος του πετρελαίου ενδέχεται να είναι προσωρινή και να μην δικαιολογεί περαιτέρω σύσφιξη, ειδικά αν η οικονομική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη δείξει σημάδια κόπωσης. Το δίλημμα είναι σαφές: επιθετικότητα για να προληφθεί ο πληθωρισμός ή αυτοσυγκράτηση για να αποφευχθεί βαθύτερη επιβράδυνση.
3. Θα αυξηθούν οι υποχρεωτικές καταθέσεις των τραπεζών;
Ένα πιο τεχνικό, αλλά καθόλου αμελητέο θέμα είναι η συζήτηση για αύξηση των ελάχιστων αποθεματικών (υποχρεωτικών καταθέσεων) που πρέπει να διατηρούν οι εμπορικές τράπεζες στην ΕΚΤ. Ένα τέτοιο μέτρο θα περιόριζε ελαφρώς τη ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα και θα μείωνε τους τόκους που καταβάλλει η κεντρική τράπεζα προς τις τράπεζες.
Η επίδραση θεωρείται περιορισμένη σε σύγκριση με τη συνεχιζόμενη ποσοτική σύσφιξη (QT), ωστόσο έχει πολιτικό και συμβολικό βάρος: δείχνει μια ΕΚΤ που εξετάζει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να κρατήσει τον έλεγχο των χρηματοπιστωτικών συνθηκών, χωρίς να βασίζεται αποκλειστικά στις αυξήσεις επιτοκίων.
4. Τι θα γίνει με το ψηφιακό ευρώ;
Το ψηφιακό ευρώ αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη δυναμική, καθώς προχωρά η σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η ΕΚΤ στοχεύει σε πιλοτική εφαρμογή το 2027 και, εφόσον ολοκληρωθεί το πλαίσιο, σε πλήρη κυκλοφορία έως το 2029.
Ο πυρήνας του σχεδίου δεν είναι απλώς τεχνολογικός. Στόχος είναι να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή αυτονομία στις ηλεκτρονικές πληρωμές και να μειωθεί η εξάρτηση από μη ευρωπαϊκά—κυρίως αμερικανικά—δίκτυα. Σε μια εποχή γεωπολιτικών τριγμών, η οικονομική κυριαρχία περνά και από το ποιος ελέγχει τις ράγες των πληρωμών.
5. Πόσο επηρεάζουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις;
Η επανεμφάνιση μιας «ενεργειακής απειλής» λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή ανέτρεψε το πιο αισιόδοξο κλίμα που είχε διαμορφωθεί μετά την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Η ΕΚΤ καλείται να ισορροπήσει σε λεπτή γραμμή: από τη μία να αποτρέψει την παγίωση των ανατιμήσεων, από την άλλη να μην επιβαρύνει υπερβολικά την οικονομία με υψηλότερα επιτόκια σε μια περίοδο όπου η ανάπτυξη δεν είναι δεδομένη.
Η εικόνα μέχρι τη συνεδρίαση της 23ης Ιουλίου
Η συνεδρίαση της 23ης Ιουλίου δεν αναμένεται να φέρει άμεση αλλαγή στα επιτόκια. Παρ’ όλα αυτά, το περιεχόμενο και ο τόνος των δηλώσεων της Κριστίν Λαγκάρντ θα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, γιατί θα δείξουν αν η ΕΚΤ βλέπει τον νέο κύκλο ενεργειακών πιέσεων ως παροδικό «θόρυβο» ή ως κίνδυνο που μπορεί να μετατραπεί σε πιο επίμονο πληθωρισμό.
Σε ένα περιβάλλον όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις μπορούν να εκτινάξουν το κόστος ενέργειας και να μεταβάλουν τις προσδοκίες μέσα σε ελάχιστο χρόνο, η ΕΚΤ γνωρίζει ότι κάθε λέξη μετρά. Και ακριβώς γι’ αυτό, στις 23 Ιουλίου, τα βλέμματα θα είναι στραμμένα στη Λαγκάρντ: όχι μόνο για το τι θα αποφασίσει η ΕΚΤ τώρα, αλλά για το τι θα προϊδεάσει ότι είναι έτοιμη να κάνει στη συνέχεια.
