Οριστικό τέλος στα ψιλά γράμματα, στις κρυφές χρεώσεις και στις καταχρηστικές συμπεριφορές στον χώρο της πίστωσης επιχειρεί να βάλει το Υπουργείο Ανάπτυξης, με μια νομοθετική παρέμβαση που στοχεύει να κάνει τους κανόνες πιο καθαρούς και την καθημερινότητα των πολιτών πιο ασφαλή. Στην Ολομέλεια της Βουλής, κατά τη συζήτηση και ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου, ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος ανέδειξε την ανάγκη για διαφάνεια, ουσιαστική ενημέρωση και έμπρακτη προστασία από πρακτικές που εγκλωβίζουν τους καταναλωτές σε όρους που δεν κατανοούν πλήρως ή σε χρεώσεις που εμφανίζονται εκ των υστέρων. Το μήνυμα είναι σαφές: η εποχή των «μικρών γραμμάτων» πρέπει να κλείσει, ώστε κάθε πολίτης να γνωρίζει τι υπογράφει, τι πληρώνει και ποια δικαιώματα διαθέτει.
Σύμφωνα με τον υπουργό, το νομοσχέδιο δεν αποτελεί απλώς μια τυπική ενσωμάτωση ευρωπαϊκών οδηγιών. Αντίθετα, η κυβέρνηση—όπως υποστηρίζει—επιλέγει να πάει «αρκετά βήματα μπροστά», ακριβώς επειδή τα προβλήματα είναι υπαρκτά και επηρεάζουν άμεσα χιλιάδες νοικοκυριά: από τις πιστωτικές κάρτες και τα καταναλωτικά δάνεια, μέχρι τα ολοένα και πιο δημοφιλή σχήματα Buy Now – Pay Later στις online αγορές.
Θεοδωρικάκος: Τέλος στα ψιλά γράμματα και στις κρυφές χρεώσεις
Στην καρδιά της παρέμβασης βρίσκεται η ενίσχυση της προσυμβατικής ενημέρωσης και η τυποποίηση της παρουσίασης των όρων, ώστε ο δανειολήπτης να μην αιφνιδιάζεται από επιβαρύνσεις που «κρύβονται» πίσω από δυσνόητη ορολογία ή περίπλοκες παραπομπές. Όπως τόνισε ο Τάκης Θεοδωρικάκος, ο πολίτης πρέπει να έχει γνώση των δανειακών συμβάσεων που υπογράφει, των υποχρεώσεων που αναλαμβάνει και των δικαιωμάτων που του αναλογούν. Με απλά λόγια: λιγότερη ασάφεια, περισσότερη διαφάνεια και κανόνες που μπορούν να ελεγχθούν.
Παράλληλα, ο υπουργός τοποθέτησε το νομοσχέδιο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικής για «μια αγορά πιο δίκαιη», με υγιή ανταγωνισμό, εφαρμογή της νομιμότητας και συστηματικούς ελέγχους. Αναγνώρισε ότι η ουσιαστική αντιμετώπιση του κόστους ζωής συνδέεται πρωτίστως με την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, την παραγωγικότητα της οικονομίας, τους καλύτερους μισθούς και τη μείωση της φορολογίας, ωστόσο υπογράμμισε πως η ορθή λειτουργία της αγοράς—και ειδικά της πίστωσης—είναι κρίσιμος παράγοντας για την προστασία των πολιτών.
Τι αλλάζει στην πράξη για δάνεια, κάρτες και Buy Now – Pay Later
Το νομοσχέδιο καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συμβάσεων πίστωσης: καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες, πίστωση που παρέχεται από εμπόρους κατά την πώληση προϊόντων/υπηρεσιών, δάνεια επισκευής χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση, συμβάσεις leasing με δικαίωμα αγοράς και γενικότερα κάθε αντίστοιχη χρηματοδοτική διευκόλυνση. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα νέα προϊόντα τύπου Buy Now – Pay Later, που συχνά παρουσιάζονται ως «εύκολη λύση», ενώ στην πραγματικότητα αποτελούν μορφή πίστωσης με συγκεκριμένο κόστος και υποχρεώσεις.
Μεταξύ των βασικών αλλαγών, ξεχωρίζουν οι εξής:
Διεύρυνση του πεδίου προστασίας
Επεκτείνεται το όριο προστασίας με δυνατότητα δανεισμού μέχρι 100.000 ευρώ, ενώ ο νόμος εφαρμόζεται και σε συμβάσεις άνω των 100.000 ευρώ όταν πρόκειται για ανακαίνιση κατοικίας. Στόχος είναι να μην μένουν «εκτός πλαισίου» σημαντικές περιπτώσεις που αφορούν πραγματικές ανάγκες των νοικοκυριών.
Ανώτατο όριο στο κόστος της πίστωσης
Για πρώτη φορά θεσπίζεται πλαφόν τόσο στο Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Επιτόκιο (Σ.Ε.Π.Ε.) όσο και στο συνολικό κόστος της πίστωσης (τόκοι, προμήθειες και λοιπές επιβαρύνσεις), με βάση τη διάρκεια της σύμβασης. Κατά τον υπουργό, πρόκειται για ένα από τα πιο προστατευτικά πλαίσια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πλαφόν 60% στις επιβαρύνσεις για δάνεια τετραετίας.
Αυστηρότερος έλεγχος πιστοληπτικής ικανότητας
Οι πιστωτές υποχρεούνται να αξιολογούν τεκμηριωμένα την πιστοληπτική ικανότητα του καταναλωτή, λαμβάνοντας υπόψη εισοδήματα, δαπάνες και υφιστάμενες υποχρεώσεις. Η φιλοσοφία εδώ είναι διπλή: να προστατευθεί ο πολίτης από υπερχρέωση και να διασφαλιστεί ότι η πίστωση παραμένει βιώσιμη.
Απαγόρευση ανεπιθύμητων δεσμεύσεων και «πακέτων»
Η χορήγηση πίστωσης δεν μπορεί να εξαρτάται από την υποχρεωτική αγορά άλλων προϊόντων ή υπηρεσιών (όπως ασφαλιστικά), εκτός αν είναι απολύτως αναγκαίο—και ακόμη κι τότε, ο καταναλωτής διατηρεί δικαίωμα επιλογής παρόχου.
Παρακολούθηση υπερβάσεων και έγκαιρη ενημέρωση
Οι φορείς πίστωσης οφείλουν να παρακολουθούν συνεχείς υπερβάσεις πιστωτικών ορίων και να ενημερώνουν εγκαίρως τους καταναλωτές, προτείνοντας λύσεις πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.
Δωρεάν συμβουλευτική για χρέη
Θεσμοθετείται ενημέρωση και πρόσβαση σε δωρεάν, ανεξάρτητες συμβουλευτικές υπηρεσίες για πολίτες που δυσκολεύονται οικονομικά, με χρηματοδότηση μέσω εισφοράς των πιστωτικών φορέων.
Δικαίωμα στη λήθη για επιζώντες από καρκίνο
Μετά από πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της θεραπείας, δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται δεδομένα ογκολογικής διάγνωσης σε ασφαλιστικές συμβάσεις που συνδέονται με πίστωση. Ο υπουργός χαρακτήρισε τη ρύθμιση ζήτημα ανθρωπιάς, ισονομίας και πολιτισμού.
Εξ αποστάσεως συμβάσεις: διαφάνεια, υπαναχώρηση και «άνθρωπος στο τηλέφωνο»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ψηφιακές διαδικασίες, όπου ο καταναλωτής συχνά «κλικάρει» χωρίς να έχει πραγματική αίσθηση των δεσμεύσεων. Εισάγονται ειδικοί κανόνες για τη σύναψη σύμβασης εξ αποστάσεως και το δικαίωμα υπαναχώρησης, ενώ καθιερώνεται υποχρεωτική ανθρώπινη παρέμβαση όταν η διεπαφή είναι αυτοματοποιημένη: ο πολίτης μπορεί να ζητήσει να μιλήσει με φυσικό πρόσωπο και όχι μόνο με chatbot.
Επιπλέον, προβλέπεται εμφανής και συνεχώς διαθέσιμη λειτουργία υπαναχώρησης, χωρίς αιτιολόγηση και χωρίς περιττά εμπόδια. Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, το να συνάψεις μια σύμβαση πρέπει να είναι το ίδιο εύκολο με το να αποχωρήσεις από αυτή.
Μια συνολική στρατηγική για πιο δίκαιη αγορά
Ο Τάκης Θεοδωρικάκος συνέδεσε το νομοσχέδιο με μια σειρά παρεμβάσεων που—όπως υποστήριξε—έχουν ήδη εφαρμοστεί στην αγορά: νέος Κώδικας Δεοντολογίας για παραπλανητικές προσφορές και πλασματικές εκπτώσεις, σύσταση Ανεξάρτητης Αρχής Προστασίας του Καταναλωτή και Ελέγχου της Αγοράς, πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους σε περιόδους έντασης, έλεγχοι και πρόστιμα που ξεπερνούν τα 25 εκατ. ευρώ, αλλά και ψηφιακά εργαλεία όπως η πλατφόρμα PosoKanei για ενίσχυση της καταναλωτικής συνείδησης.
Στο τέλος, η στόχευση παραμένει ξεκάθαρη: διαφάνεια, λογοδοσία, προστασία με πράξεις. Και πάνω απ’ όλα, ένα σαφές πλαίσιο ώστε να μην υπάρχουν ξανά «ψιλά γράμματα» που κοστίζουν ακριβά. Με αυτή τη νομοθετική πρωτοβουλία, ο Θεοδωρικάκος επιδιώκει να περάσει το μήνυμα ότι η αγορά μπορεί και πρέπει να λειτουργεί πιο δίκαια, με κανόνες που υπηρετούν τον πολίτη—από την πρώτη ενημέρωση μέχρι την τελευταία υπογραφή και, όταν χρειαστεί, μέχρι την εύκολη και κατοχυρωμένη έξοδο από μια σύμβαση.
