Η τιμή του πετρελαίου πήρε ξανά την ανηφόρα την Τετάρτη, καθώς οι αγορές αντέδρασαν στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για το τέλος της εκεχειρίας με το Ιράν. Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι οι συνομιλίες «μπορούν να συνεχιστούν», τις χαρακτήρισε ταυτόχρονα «χάσιμο χρόνου», πυροδοτώντας νέο κύμα ανησυχίας για την ασφάλεια των μεταφορών, το ενδεχόμενο αντιποίνων και τον κίνδυνο μιας νέας κλιμάκωσης στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου.
Σε μια αγορά που κινείται περισσότερο από την αβεβαιότητα παρά από τα “καθαρά” θεμελιώδη, η είδηση ήταν αρκετή για να σπρώξει το Brent κοντά στα 77 δολάρια και να επαναφέρει στο προσκήνιο τα γνωστά ερωτήματα: πόσο ευάλωτη είναι η ροή πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ και πόσο αντέχει η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα σε νέο γύρο αναταράξεων;
Το διεθνές benchmark Brent διαμορφώθηκε το πρωί της Τετάρτης στα 77,53 δολάρια το βαρέλι, περίπου 5 δολάρια υψηλότερα από την αρχή της εβδομάδας, έπειτα από τις αυξήσεις που καταγράφηκαν τόσο την Τρίτη όσο και την Τετάρτη. Η κίνηση αυτή ήρθε μετά από έναν νέο γύρο αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν, οι οποίες παρουσιάστηκαν ως απάντηση σε νέες ιρανικές επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Με άλλα λόγια, η αγορά τιμολογεί εκ νέου τον γεωπολιτικό κίνδυνο, χωρίς όμως να “κλειδώνει” ακόμη το σενάριο μιας γενικευμένης σύρραξης.
Οι αγορές και το πετρέλαιο: γιατί δεν προεξοφλείται νέος μεγάλος πόλεμος
Παρά την έντονη άνοδο, αυτή δεν είναι η μεγαλύτερη εκτίναξη τιμών που έχει καταγραφεί κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Επιπλέον, το Brent παραμένει αισθητά χαμηλότερα από τα υψηλά της άνοιξης, όταν είχε αγγίξει προσωρινά τα 126 δολάρια το βαρέλι τον Απρίλιο. Η διαφορά αυτή έχει σημασία: δείχνει ότι οι συμμετέχοντες στην αγορά, όσο νευρικοί κι αν είναι, δεν προεξοφλούν (τουλάχιστον προς το παρόν) μια πλήρη επανακλιμάκωση του πολέμου.
Ένα τέτοιο σενάριο θα είχε πιο βαριές συνέπειες: παρατεταμένη διακοπή ή σοβαρό περιορισμό της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, νέο κύμα επιθέσεων με αλυσιδωτές καθυστερήσεις στην τροφοδοσία, ή ακόμη και πίεση σε περιφερειακούς παραγωγούς να μειώσουν την παραγωγή για λόγους ασφάλειας. Αντίθετα, η μέχρι τώρα εικόνα αφήνει περιθώριο για “ελεγχόμενη” ένταση, όπου ο κίνδυνος ανεβαίνει αλλά η ροή πετρελαίου δεν διακόπτεται πλήρως.
Επιπλέον, σημαντικές ποσότητες πετρελαίου συνέχισαν να μεταφέρονται με δεξαμενόπλοια από την περιοχή τις τελευταίες εβδομάδες. Αυτό λειτουργεί ως ανάχωμα σε μια ακραία ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης και βοηθά να εξηγηθεί γιατί η αγορά, ενώ τιμολογεί το ρίσκο, δεν περνά σε “πανικό” αντίστοιχο προηγούμενων κρίσεων.
Πετρέλαιο και Στενά του Ορμούζ: η ασφάλεια των μεταφορών κρατά τη μεταβλητότητα ψηλά
Η σχετική ανθεκτικότητα των ροών δεν σημαίνει ότι οι ανησυχίες έχουν εξαφανιστεί. Αντίθετα, η εταιρεία έρευνας και συμβούλων Rystad Energy προειδοποίησε ότι ακόμη και χωρίς παρατεταμένη διακοπή παραγωγής ή μεταφοράς, η ίδια η αβεβαιότητα γύρω από την ασφάλεια των πλοίων αρκεί για να συντηρεί υψηλή μεταβλητότητα.
Στην πράξη, οι αγορές δεν κοιτούν μόνο το αν “περνά” το πετρέλαιο, αλλά και το με τι κόστος και με τι ρίσκο. Το κόστος ασφάλισης, οι πιθανές καθυστερήσεις, οι αλλαγές διαδρομών, η ανάγκη για πρόσθετη προστασία ή συνοδεία, και ο κίνδυνος νέων αντιποίνων δημιουργούν ένα πλέγμα παραγόντων που ανεβάζει το λεγόμενο risk premium στην τιμή. Όπως ανέφερε η Rystad, «η κίνηση των πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ θα παραμείνει σχεδόν σίγουρα περιορισμένη έως ότου ξεκαθαρίσει η κατάσταση ασφαλείας και οι συμμετέχοντες στην αγορά αποκτήσουν καλύτερη εικόνα για το αν υπάρχει διαθέσιμη διπλωματική διέξοδος».
Με απλά λόγια: ακόμα κι αν δεν δούμε άμεσα “έλλειψη” πετρελαίου, μπορεί να βλέπουμε ακριβότερο πετρέλαιο, ακριβότερη μεταφορά και συχνότερες διακυμάνσεις, ακριβώς επειδή η αγορά πληρώνει για την αβεβαιότητα.
Η απόφαση των ΗΠΑ για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και ο ψυχολογικός αντίκτυπος
Την ίδια ώρα, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε την Τρίτη την ανάκληση των προσωρινών εξαιρέσεων που είχαν δοθεί στο πλαίσιο μνημονίου κατανόησης με το Ιράν και επέτρεπαν στην Τεχεράνη να πουλά πετρέλαιο.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο αναλυτής του Bloomberg, Χαβιέρ Μπλας, η απόφαση εξακολουθεί να αφήνει περιθώριο για σημαντικές εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, κάτι που περιορίζει τον άμεσο “σοκ” αντίκτυπο στην προσφορά.
Οι αναλυτές της ING συμφωνούν ότι η ανάκληση «δεν αλλάζει θεμελιωδώς τη δυναμική της αγοράς πετρελαίου», αλλά είναι κρίσιμη σε επίπεδο ψυχολογίας. Και η ψυχολογία, ειδικά σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, μπορεί να κινήσει την τιμή του πετρελαίου εξίσου δυνατά με τα πραγματικά βαρέλια που λείπουν ή περισσεύουν.
Η κίνηση ενισχύει τους φόβους ότι η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν μπορεί να καταρρεύσει, κλείνοντας τα παράθυρα αποκλιμάκωσης και διατηρώντας το ρίσκο “ψηλά” για περισσότερο.
Θα κρατήσει η άνοδος του πετρελαίου;
Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι αν η άνοδος στο πετρέλαιο θα αποδειχθεί παροδική ή αν θα αποκτήσει διάρκεια. Οι αγορές παρακολουθούν στενά το ενδεχόμενο μια παρατεταμένη αύξηση να ανακόψει την πτώση των τιμών της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες υποχωρούσαν σταθερά τις τελευταίες εβδομάδες. Για την αμερικανική πολιτική σκηνή, οι τιμές στα πρατήρια είναι πάντα ευαίσθητος δείκτης· για την αγορά, είναι ένδειξη του πόσο γρήγορα η άνοδος του πετρελαίου περνά στην πραγματική οικονομία.
