Παρά τη σαφή βελτίωση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στην ελληνική αγορά εργασίας —με την ανεργία να υποχωρεί και τον κατώτατο μισθό να αυξάνεται— η καθημερινή πραγματικότητα για πολλούς εργαζόμενους παραμένει ασφυκτική.
Κεντρικό εύρημα της νέας έρευνας του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ είναι ότι η αγοραστική δύναμη δεν έχει επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα, καθώς οι μισθοί παραμένουν έως και 31% χαμηλότεροι από το 2009 όταν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός. Με απλά λόγια: η ονομαστική αύξηση των αποδοχών δεν αρκεί όταν το κόστος ζωής «τρέχει» πιο γρήγορα.
Η εικόνα που προκύπτει είναι διπλή. Από τη μία, υπάρχουν θετικές μεταβολές στα χαρτιά (ονομαστικές αυξήσεις). Από την άλλη, η πραγματική αξία του μισθού —δηλαδή τι μπορεί να αγοράσει ο εργαζόμενος με αυτόν— παραμένει συμπιεσμένη, ειδικά μετά την πληθωριστική έκρηξη των τελευταίων ετών. Αυτό το χάσμα εξηγεί γιατί, ενώ οι δείκτες απασχόλησης δείχνουν βελτίωση, η οικονομική πίεση στα νοικοκυριά δεν υποχωρεί αντίστοιχα.
Οι μισθοί παραμένουν έως και 31% χαμηλότεροι από το 2009: Τι δείχνουν τα στοιχεία
Σύμφωνα με την έρευνα, ο μέσος ετήσιος ονομαστικός μισθός διαμορφώθηκε το 2025 στα 18.134 ευρώ. Πρόκειται για αύξηση 3,9% σε σύγκριση με το 2024 και 19,7% σε σχέση με το 2019. Ωστόσο, ακόμη και με αυτή τη βελτίωση, ο μέσος μισθός εξακολουθεί να είναι κατά 12% χαμηλότερος από το 2009.
Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι ότι παραμένει ελαφρώς χαμηλότερος και από τον μέσο μισθό του 2012, μιας χρονιάς που η οικονομία βρισκόταν στην πιο βαθιά φάση της ύφεσης. Αυτό το σημείο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, γιατί υποδηλώνει ότι η «επιστροφή στην κανονικότητα» δεν έχει μεταφραστεί σε ουσιαστική αποκατάσταση των αποδοχών.
Η πραγματική εικόνα, όμως, αποτυπώνεται καθαρά όταν περάσουμε από τους ονομαστικούς στους πραγματικούς μισθούς, δηλαδή όταν αφαιρεθεί η επίδραση του πληθωρισμού. Το 2025 ο μέσος πραγματικός ετήσιος μισθός ανήλθε στα 14.998 ευρώ, σημειώνοντας οριακή αύξηση 1,3% σε σχέση με το 2024. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει κατά 31% χαμηλότερος από το 2009, ενώ ουσιαστικά δεν εμφανίζει μεταβολή σε σύγκριση με το 2019.
Η μελέτη αναδεικνύει έτσι τον μηχανισμό με τον οποίο η ακρίβεια «ροκανίζει» την αγοραστική δύναμη: οι μισθοί μπορεί να ανεβαίνουν, αλλά αν οι τιμές ανεβαίνουν ταχύτερα —ιδίως σε βασικά αγαθά, ενέργεια, στέγαση και υπηρεσίες— η πραγματική οικονομική δυνατότητα του εργαζόμενου συρρικνώνεται.
Πληθωρισμός και πραγματικές αποδοχές: γιατί η αύξηση δεν «φαίνεται»
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η σύγκριση με το 2021, όταν ξεκίνησε η έντονη άνοδος των τιμών. Σε σχέση με εκείνη τη χρονιά, ο πραγματικός μέσος μισθός το 2025 εμφανίζεται μειωμένος κατά 1,3%. Αυτό σημαίνει ότι, σε πραγματικούς όρους, ένα μέρος των αυξήσεων που καταγράφηκαν μετά το 2021 εξανεμίστηκε από την ακρίβεια.
Για τον εργαζόμενο, η διαφορά ανάμεσα σε «ονομαστική» και «πραγματική» αύξηση δεν είναι θεωρητική. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο να μπορεί να καλύψει ενοίκιο, λογαριασμούς και σούπερ μάρκετ χωρίς να περιορίζει διαρκώς την κατανάλωση ή να εξαντλεί αποταμιεύσεις. Όταν η καθημερινότητα γίνεται ακριβότερη, η μισθολογική ενίσχυση πρέπει να είναι όχι απλώς θετική, αλλά επαρκής και σταθερή για να αποκαταστήσει την απώλεια εισοδήματος.
Αντίστοιχη πίεση και στο ωρομίσθιο
Παρόμοια είναι τα συμπεράσματα και για το μέσο ωρομίσθιο. Το ονομαστικό ωρομίσθιο το 2025 διαμορφώθηκε στα 9,6 ευρώ, υψηλότερα από τα επίπεδα του 2019, αλλά εξακολουθεί να υπολείπεται εκείνου του 2009. Σε πραγματικούς όρους, το μέσο ωρομίσθιο αντιστοιχεί μόλις στο 73,5% του επιπέδου πριν από την κρίση.
Η συγκεκριμένη ένδειξη είναι κρίσιμη, γιατί το ωρομίσθιο επηρεάζει άμεσα τους εργαζόμενους με μερική απασχόληση, τους εποχικούς και όσους έχουν ευέλικτα σχήματα εργασίας. Όταν το ωρομίσθιο δεν ακολουθεί την άνοδο του κόστους ζωής, η πίεση μεταφέρεται αμέσως στο επίπεδο διαβίωσης.
Μεγάλες απώλειες στις υπηρεσίες και οι κλάδοι με υψηλή γυναικεία συμμετοχή
Η έρευνα καταγράφει σημαντικές απώλειες στις υπηρεσίες, τόσο χαμηλής όσο και υψηλής έντασης γνώσης. Στις υπηρεσίες χαμηλής έντασης γνώσης, το πραγματικό ωρομίσθιο παραμένει κατά 31,3% χαμηλότερο από το 2009. Στις υπηρεσίες υψηλής έντασης γνώσης, η μείωση είναι ακόμη μεγαλύτερη και φτάνει το 42,4%.
Ξεχωριστή μνεία γίνεται στους κλάδους της εκπαίδευσης και της υγείας, όπου απασχολείται μεγάλο ποσοστό γυναικών. Οι δύο τομείς συγκεντρώνουν πάνω από το ένα τέταρτο των γυναικών μισθωτών στη χώρα, γεγονός που υπογραμμίζει και τη διάσταση του ζητήματος ως προς τις αμοιβές σε επαγγέλματα με υψηλή γυναικεία συμμετοχή. Όταν οι μισθολογικές πιέσεις συσσωρεύονται σε τέτοιους κλάδους, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και κοινωνικό, καθώς ενισχύονται ανισότητες και περιορίζονται οι δυνατότητες εξέλιξης.
Οι προτάσεις του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ για ουσιαστική ενίσχυση του εισοδήματος
Το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ επισημαίνει ότι οι έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανάσα, αλλά δεν αποτελούν μόνιμη λύση για την αποκατάσταση της αγοραστικής δύναμης. Μεταξύ των παρεμβάσεων που προτείνει περιλαμβάνονται:
– Διεύρυνση της κάλυψης των εργαζομένων από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας
– Επαναφορά του καθορισμού του κατώτατου μισθού μέσω της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας
– Περαιτέρω μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης των μισθωτών
– Παρεμβάσεις στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών για τον περιορισμό στρεβλώσεων που διατηρούν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα
Παράλληλα, η μελέτη τονίζει ότι για να υπάρξει ουσιαστική και διατηρήσιμη αύξηση των πραγματικών αποδοχών απαιτείται βαθύτερος μετασχηματισμός του παραγωγικού μοντέλου: περισσότερες ποιοτικές και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ενίσχυση της παραγωγικότητας και ισχυρότερη ανταγωνιστικότητα.
