Με ένα εντυπωσιακό άνοιγμα στο παγκόσμιο box office ύψους 257 εκατομμυρίων δολαρίων, η “Οδύσσεια” του Κρίστοφερ Νόλαν μπήκε δυναμικά στις αίθουσες και επιβεβαίωσε ότι ο σκηνοθέτης εξακολουθεί να έχει τον τρόπο να μετατρέπει τα μεγάλα οράματα σε κινηματογραφικά γεγονότα.
Η νέα του υπερπαραγωγή, εμπνευσμένη από το ομώνυμο ομηρικό έπος, σημείωσε την καλύτερη πρεμιέρα του από την εποχή του “The Dark Knight Rises” το 2012, θυμίζοντας σε κοινό και βιομηχανία ότι οι ταινίες-εμπειρίες εξακολουθούν να αποτελούν τον πιο ισχυρό λόγο για να επιστρέψει κανείς στο σινεμά.
Το αποτέλεσμα, όμως, δεν ήρθε χωρίς κόστος. Σε δηλώσεις του στην εκπομπή “Today”, ο βραβευμένος δημιουργός παραδέχτηκε ότι χρειάζεται χρόνο για να επανέλθει, αφήνοντας να εννοηθεί πως η επόμενη ταινία του δεν θα έρθει σύντομα. «Σίγουρα άγγιξα τα όρια της δικής μου αντοχής, αλλά και όλων των υπολοίπων», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως ένα κινηματογραφικό εγχείρημα βασισμένο στην “Οδύσσεια” οφείλει να είναι απαιτητικό. Αν δεν σε δοκιμάζει, υπονόησε, τότε μάλλον κάτι δεν γίνεται σωστά. Έτσι, όπως τόνισε, θα χρειαστεί τουλάχιστον τρία χρόνια μέχρι να επιστρέψει πίσω από την κάμερα για νέο πρότζεκτ.
Κρίστοφερ Νόλαν και “Οδύσσεια”: ένα στοίχημα που έπρεπε να είναι δύσκολο
Ο Κρίστοφερ Νόλαν έχει συνδέσει το όνομά του με ταινίες που δεν αρκούνται στο να αφηγηθούν μια ιστορία, αλλά επιχειρούν να την «χτίσουν» σε επίπεδο εμπειρίας: εικόνα, κλίμακα, ρυθμός, ήχος, όλα υπηρετούν μια αίσθηση βύθισης. Η “Οδύσσεια” ήταν, από την αρχή, ένα τέτοιο στοίχημα—και μάλιστα σε πολλαπλά επίπεδα. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη μεταφορά ενός κλασικού κειμένου, αλλά για μια προσπάθεια να αποκτήσει το έπος κινηματογραφική υλικότητα: να νιώσει ο θεατής την απόσταση, τη θάλασσα, την αγωνία της επιστροφής, το βάρος της περιπέτειας.
Αυτή η φιλοσοφία εξηγεί και το γιατί ο ίδιος επέμεινε ότι μια ταινία για την “Οδύσσεια” δεν μπορεί να είναι «εύκολη». Το ταξίδι του Οδυσσέα είναι μια αλυσίδα δοκιμασιών, συναντήσεων και μεταμορφώσεων. Για να αποδοθεί πειστικά στη μεγάλη οθόνη, ο Νόλαν φαίνεται πως επέλεξε να δοκιμάσει τα όρια της παραγωγής, της τεχνικής και της αντοχής του συνεργείου του—με στόχο ένα αποτέλεσμα που να δικαιολογεί τον μύθο.
IMAX από την πρώτη έως την τελευταία σκηνή
Ένα από τα βασικά στοιχεία που έκαναν την παραγωγή τόσο απαιτητική ήταν η απόφαση να γυριστεί η ταινία εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX. Η επιλογή αυτή δεν είναι απλώς τεχνική λεπτομέρεια· αλλάζει το πώς σχεδιάζεις πλάνα, πώς οργανώνεις τη ροή στα γυρίσματα, πώς μετακινείς εξοπλισμό, πώς φωτίζεις χώρους και, τελικά, πώς «σκέφτεσαι» την ίδια την εικόνα.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν θυμήθηκε ότι πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα, είχε απευθυνθεί στην ομάδα της IMAX με μια φράση που συνοψίζει το μέγεθος της φιλοδοξίας: «Αν πρόκειται ποτέ να πραγματοποιήσουμε αυτό το όνειρο, να γυρίσουμε ολόκληρη την ταινία με αυτόν τον τρόπο, αυτή είναι η στιγμή. Αυτή είναι η “Οδύσσεια”». Πρόκειται για μια δήλωση που δείχνει πως ο σκηνοθέτης αντιμετώπισε το έπος όχι ως ένα «project prestige», αλλά ως την ιδανική αφορμή για να σπρώξει την κινηματογράφηση στο επόμενο επίπεδο κλίμακας.
600.000 μέτρα φιλμ και 91 ημέρες γυρισμάτων
Η εμμονή του Νόλαν με το φιλμ είναι γνωστή, αλλά στη “Οδύσσεια” τα μεγέθη μοιάζουν ακόμη πιο εντυπωσιακά. Όπως είχε αποκαλύψει στο περιοδικό Empire, «χρησιμοποίησε περισσότερα από 600.000 μέτρα φιλμ» κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, τα οποία διήρκεσαν 91 ημέρες. Οι αριθμοί αυτοί δεν λειτουργούν μόνο ως trivia για τους σινεφίλ· υπογραμμίζουν μια παραγωγή που στήθηκε με ρυθμούς και απαιτήσεις που σπανίζουν σήμερα.
Και όταν ένα τέτοιο εγχείρημα συνδυάζεται με IMAX σε όλο το μήκος, η πίεση πολλαπλασιάζεται. Δεν είναι τυχαίο που ο σκηνοθέτης μίλησε ανοιχτά για εξάντληση και για την ανάγκη να μεσολαβήσει μια μεγάλη παύση πριν από την επόμενη ταινία.
Ένα καστ πρώτης γραμμής και ένα ταξίδι σε όλο τον κόσμο
Στον ρόλο του Οδυσσέα βρίσκεται ο Ματ Ντέιμον, πλαισιωμένος από ένα καστ που μοιάζει να συγκεντρώνει μερικά από τα πιο ισχυρά ονόματα του σύγχρονου σινεμά: Τομ Χόλαντ, Αν Χάθαγουεϊ, Ρόμπερτ Πάτινσον, Ζεντάγια, Σαρλίζ Θερόν και Λουπίτα Νιόνγκο, η οποία εμφανίζεται σε διπλό ρόλο, μαζί με πολλούς ακόμη γνωστούς ηθοποιούς. Η επιλογή αυτού του συνόλου ενισχύει την αίσθηση ότι η “Οδύσσεια” δεν αντιμετωπίστηκε ως μια ταινία «ενός πρωταγωνιστή», αλλά ως ένας κόσμος που χρειάζεται πολυφωνία και έντονες ερμηνευτικές παρουσίες.
Αντίστοιχα φιλόδοξη είναι και η γεωγραφία των γυρισμάτων. Η ταινία δεν περιορίστηκε σε ένα στούντιο ή σε λίγες επιλεγμένες τοποθεσίες, αλλά γυρίστηκε σε πολλά σημεία ανά τον κόσμο: Ελλάδα, Ιταλία, Μάλτα, Μαρόκο, Σκωτία και Ισλανδία, ενώ γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν και στις ερήμους της Σαχάρας. Οι τελευταίες σκηνές ολοκληρώθηκαν στο Λος Άντζελες, κλείνοντας έναν κύκλο παραγωγής που, όπως φαίνεται, είχε την ίδια αίσθηση περιπλάνησης με το ίδιο το έπος.
Γιατί η επιτυχία της “Οδύσσειας” μετρά διπλά
Το άνοιγμα των 257 εκατομμυρίων δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό νούμερο. Είναι και μια ένδειξη ότι το κοινό ανταποκρίνεται όταν του προσφέρεται κάτι που μοιάζει πραγματικά «μεγάλο»: μια ιστορία με μύθο, μια εικόνα με κλίμακα, μια σκηνοθετική υπογραφή που υπόσχεται εμπειρία. Η “Οδύσσεια” του Κρίστοφερ Νόλαν φαίνεται να πέτυχε ακριβώς αυτό που επιδίωκε: να λειτουργήσει ως κινηματογραφικό γεγονός, τόσο καλλιτεχνικά όσο και εμπορικά.
Κι όμως, πίσω από τους αριθμούς υπάρχει και η ανθρώπινη διάσταση της δημιουργίας. Ο ίδιος ο Νόλαν παραδέχεται ότι έφτασε στα όριά του και ότι θα χρειαστεί τουλάχιστον τρία χρόνια για να επιστρέψει με νέα ταινία. Ίσως αυτό να είναι, τελικά, το πιο ταιριαστό επίλογο για μια παραγωγή που βασίζεται στην “Οδύσσεια”: ένα ταξίδι τεράστιο, εξαντλητικό, γεμάτο προκλήσεις—που ανταμείβει όσους το αντέχουν, αλλά απαιτεί χρόνο για να αφήσει πίσω του το βάρος του.
