Με αφορμή την πρώτη τους καλλιτεχνική σύμπραξη στο τραγούδι «Η τελευταία αγκαλιά», ο Γιώργος Κουβαράς και ο Γιάννης Σαββιδάκης βρέθηκαν στο πλατό της εκπομπής «Καλημέρα είπαμε;» της ΕΡΤ, καλεσμένοι της Ζωής Κρονάκη και του Τάσου Ιορδανίδη. Η κουβέντα, πέρα από τη συνεργασία τους και τη συνάντηση δύο διαφορετικών διαδρομών, στάθηκε ιδιαίτερα στον τρόπο που γεννιούνται τα τραγούδια: πώς ξεκινά η πρώτη σπίθα, πώς μετατρέπεται σε στίχο και μελωδία, και πώς ο δημιουργός ανακαλύπτει σταδιακά την ιστορία που κρύβεται πίσω από κάθε κομμάτι.
Ο Γιάννης Σαββιδάκης, με τον γνώριμο άμεσο τρόπο του, περιέγραψε μια διαδικασία έμπνευσης που δεν ακολουθεί κανόνες, ούτε «συνταγές». Αντί να ξεκινά πάντα από μια συγκεκριμένη σκέψη ή ένα προμελετημένο θέμα, παραδέχθηκε πως συχνά γράφει χωρίς να έχει κάτι απολύτως καθορισμένο στο μυαλό του. Εκεί ακριβώς βρίσκεται, όπως εξήγησε, και η ιδιαιτερότητα της δικής του δημιουργικής εμπειρίας: ζει «μέσω των στίχων» ένα περίεργο, σχεδόν ανεξήγητο φαινόμενο, που τον οδηγεί σε νέες ιστορίες.
Γιάννης Σαββιδάκης: «Ζω μέσω των στίχων μου ένα περίεργο πράγμα»
Ο γνωστός καλλιτέχνης αποκάλυψε πως το τελευταίο διάστημα «βλέπει» πάρα πολλά τραγούδια στα όνειρά του — και μάλιστα ολοκληρωμένα. Όχι μόνο με μια ατμόσφαιρα ή μια μελωδική ιδέα, αλλά μαζί με στίχους. Είναι σαν, στον ύπνο του, να ξεδιπλώνεται μπροστά του ένα έτοιμο υλικό που ζητά να καταγραφεί πριν χαθεί.
«Όταν έγραψα αυτό το τραγούδι δεν είχα κάτι στο μυαλό μου, ποτέ δεν έχω τίποτα», είπε, δίνοντας το στίγμα μιας δημιουργίας που δεν ξεκινά από σχέδιο αλλά από αίσθηση. Και συνέχισε περιγράφοντας μια σκηνή που πολλοί δημιουργοί θα αναγνωρίσουν: τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο όνειρο και στο ξύπνημα, εκεί όπου μια ιδέα μπορεί να εξαφανιστεί σε δευτερόλεπτα. Για να μη συμβεί αυτό, ο ίδιος φροντίζει να έχει δίπλα στο κρεβάτι το κινητό του, ώστε, αν σταθεί τυχερός και ξυπνήσει την κατάλληλη στιγμή, να προλάβει να γράψει εκείνες τις λέξεις που μόλις γεννήθηκαν.
Αυτό το «αν είμαι τυχερός» είναι κομβικό. Γιατί η έμπνευση, όπως την περιγράφει, δεν υπακούει στη λογική. Έρχεται απρόσκλητη, περνά σαν κύμα και, αν δεν την πιάσεις τη σωστή στιγμή, χάνεται. Έτσι, το πρώτο στάδιο της δημιουργίας μοιάζει περισσότερο με καταγραφή παρά με κατασκευή: μια προσπάθεια να σωθεί κάτι φευγαλέο, προτού η καθημερινότητα το σβήσει.
Από το όνειρο στο τραγούδι: πώς εξελίσσεται η ιδέα
Όταν πλέον ο Γιάννης Σαββιδάκης κρατήσει στα χέρια του αυτόν τον αρχικό «σπόρο» έμπνευσης, ξεκινά το δεύτερο, πιο συνειδητό στάδιο: η εξέλιξη. Όπως εξήγησε, κοιτά την ιδέα το επόμενο πρωί ή μετά από μερικές ημέρες, και τότε αρχίζει να τη δουλεύει. Εκεί, με βάση τους πρώτους στίχους που του ήρθαν, φτιάχνει μια ιστορία, «σαν να την ζω εγώ».
Αυτή η φράση φωτίζει κάτι ουσιαστικό: για να λειτουργήσει ένα τραγούδι, δεν αρκεί να είναι «σωστό» τεχνικά. Χρειάζεται να έχει αλήθεια, να κουβαλά βίωμα — ακόμα κι αν το βίωμα δεν είναι κυριολεκτικά του δημιουργού. Η ιστορία πρέπει να αποκτήσει σάρκα, να γίνει εικόνα, να αποκτήσει κίνηση. Και ο τραγουδοποιός, στην πράξη, γίνεται αφηγητής αλλά και πρωταγωνιστής: μπαίνει μέσα στον κόσμο που φτιάχνει για να τον κάνει πειστικό.
Οι ιστορίες που μας περιβάλλουν γίνονται στίχοι
Ο ίδιος σημείωσε ότι όλοι, λίγο-πολύ, έχουμε ακούσει χιλιάδες ιστορίες: από φίλους, από γνωστούς, από την οικογένεια, αλλά και από εμάς τους ίδιους — ιστορίες που ζήσαμε και που συχνά επιστρέφουμε σε αυτές, αναμασώντας μνήμες. Αυτό το υλικό, άλλοτε χαρούμενο και άλλοτε δύσκολο, δεν μένει αδρανές. Με τον κατάλληλο τρόπο, μπορεί να μετατραπεί σε τραγούδι.
Με χαμόγελο, ο Γιάννης Σαββιδάκης τόνισε πως αυτό είναι και το νόημα της τραγουδοποιίας: να παίρνεις το ανθρώπινο υλικό που υπάρχει παντού γύρω σου και να το μεταμορφώνεις σε στίχο και μελωδία. Γιατί, όπως παραδέχθηκε, «αλίμονο αν περιμέναμε να γράψουμε τραγούδια από το βίωμα ή μια συγκεκριμένη εμπειρία μόνο». Αν η δημιουργία περιοριζόταν αποκλειστικά σε ό,τι ζούμε κατά γράμμα, τότε η τέχνη θα στένευε, θα έχανε την ελευθερία της και, τελικά, «χαθήκαμε».
Στην τηλεοπτική αυτή συνάντηση, η συνεργασία για την «Τελευταία αγκαλιά» στάθηκε ως αφορμή για μια πιο βαθιά κουβέντα γύρω από το πώς γεννιέται ένα τραγούδι: από ένα όνειρο, από μια φράση, από μια ανάμνηση, από μια ιστορία που κάποιος άλλος μάς εμπιστεύτηκε. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, ο Γιάννης Σαββιδάκης συνεχίζει να ζει «μέσω των στίχων» αυτό το παράξενο δώρο της έμπνευσης, βλέποντας τραγούδια στον ύπνο του και κυνηγώντας τα μόλις ξημερώσει, για να τους δώσει μορφή, αρχή, μέση και τέλος.
