Η Κούβα βιώνει άλλη μία ημέρα παρατεταμένων διακοπών ρεύματος αυτή την Κυριακή (19/7), με τις αρχές να προειδοποιούν για νέα εκτεταμένη αποσύνδεση του δικτύου στις ώρες που η κατανάλωση «χτυπά κόκκινο». Η κρατική Ένωση Ηλεκτρικών Εταιρειών ανακοίνωσε ότι, κατά τη διάρκεια του απογεύματος και της νύχτας —δηλαδή στην περίοδο της μεγαλύτερης ζήτησης— θα αποσυνδεθεί ταυτόχρονα έως και το 64% του νησιού. Πρόκειται για μία ακόμη κορύφωση μιας κρίσης που έχει εξελιχθεί σε μόνιμη πραγματικότητα για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κρίσιμες υπηρεσίες, από τα μέσα του 2024 και μετά.
Η ενεργειακή κρίση της Κούβας δεν είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που «συγκλίνουν» την ίδια στιγμή: περιορισμοί στην προμήθεια καυσίμων, χρόνια υποεπένδυση στο παραγωγικό δυναμικό και ένα δίκτυο που λειτουργεί με μονάδες μεγάλης ηλικίας, επιρρεπείς σε βλάβες. Από τον Ιανουάριο, η κατάσταση επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο λόγω του πετρελαϊκού αποκλεισμού των ΗΠΑ, που δυσκολεύει την πρόσβαση της χώρας σε εισαγόμενα καύσιμα και στη χρηματοδότηση που απαιτείται για σταθερές προμήθειες.
Πολύωρη διακοπή ρεύματος: 64% του νησιού εκτός στις ώρες αιχμής
Η σημερινή εικόνα αποτυπώνει με σαφήνεια πόσο εύθραυστο έχει γίνει το Εθνικό Ηλεκτρικό Σύστημα. Το γεγονός ότι προγραμματίζεται ταυτόχρονη αποσύνδεση για το 64% της χώρας —σε ώρα που η ζήτηση είναι υψηλότερη— δείχνει πως οι διαθέσιμες μονάδες παραγωγής και τα αποθέματα καυσίμων δεν επαρκούν ώστε να κρατηθεί «όρθιο» το δίκτυο.
Την προηγούμενη εβδομάδα, η Κούβα βρέθηκε αντιμέτωπη με την τρίτη ολική διακοπή του Εθνικού Ηλεκτρικού Συστήματος μέσα σε μόλις επτά ημέρες, ενώ συνολικά ήταν η πέμπτη για φέτος. Ακόμη και όταν το σύστημα επανασυνδέεται, η καθημερινότητα δεν επιστρέφει στην κανονικότητα: οι επιπτώσεις των διακοπών ρεύματος έφτασαν έως και το 72% της επικράτειας κατά τις ώρες αιχμής, με περιοχές της Αβάνας να μένουν χωρίς ρεύμα για πάνω από 24 ώρες, ενώ σε άλλες επαρχίες έχουν καταγραφεί δύο συνεχόμενες ημέρες χωρίς ηλεκτροδότηση.
Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι απλώς τεχνικά δεδομένα. Μεταφράζονται σε κλειστά καταστήματα, διακοπές στην ψύξη και στην αλυσίδα τροφίμων, προβλήματα στην υδροδότηση όπου οι αντλίες εξαρτώνται από ηλεκτρική ενέργεια, καθυστερήσεις σε παραγωγικές δραστηριότητες και διαρκή πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες. Όσο μεγαλώνει η διάρκεια των διακοπών, τόσο αυξάνεται και το συνολικό κόστος για μια οικονομία που ήδη δοκιμάζεται.
Πού «μπλοκάρει» το Εθνικό Ηλεκτρικό Σύστημα
Σήμερα, οκτώ από τους 16 θερμοηλεκτρικούς σταθμούς της χώρας δεν λειτουργούν, είτε λόγω βλαβών είτε λόγω εργασιών συντήρησης. Οι μονάδες αυτές λειτουργούν εδώ και δεκαετίες και, όπως αναγνωρίζεται, η έλλειψη επενδύσεων έχει οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο: οι εγκαταστάσεις παρουσιάζουν συχνές βλάβες, οι επισκευές απαιτούν χρόνο, ανταλλακτικά και χρήματα, ενώ ταυτόχρονα το δίκτυο πιέζεται από τη ζήτηση και την έλλειψη εναλλακτικών πηγών που να μπορούν να καλύψουν γρήγορα τα κενά.
Η θερμοηλεκτρική παραγωγή αποτελεί περίπου το 40% του ενεργειακού μείγματος και τροφοδοτείται από εγχώριο αργό πετρέλαιο, στοιχείο που σημαίνει ότι δεν επηρεάζεται άμεσα από τον πετρελαϊκό αποκλεισμό. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι μονάδες αυτές είναι παλιές και συχνά εκτός λειτουργίας περιορίζει δραστικά το όφελος της εγχώριας τροφοδοσίας.
Ένα ακόμη 40% του ενεργειακού μείγματος προέρχεται από μονάδες παραγωγής που απαιτούν εισαγόμενο ντίζελ και μαζούτ. Εδώ εντοπίζεται η πιο «ευαίσθητη» πλευρά της κρίσης, καθώς η προμήθεια καυσίμων εξαρτάται από το εξωτερικό, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε κόστος, πρόσβαση και ρίσκο διακοπών στις παραδόσεις.
Το υπόλοιπο 20% προέρχεται από φυσικό αέριο και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με την ηλιακή ενέργεια να έχει δεχθεί πρόσφατη ώθηση, μεταξύ άλλων και με στήριξη από την Κίνα. Παρότι η αύξηση των ΑΠΕ αποτελεί σημαντική κατεύθυνση, το ποσοστό αυτό προς το παρόν δεν αρκεί για να απορροφήσει τους κραδασμούς όταν οι θερμοηλεκτρικές μονάδες «πέφτουν» ή όταν οι εισαγωγές καυσίμων καθυστερούν.
Καύσιμα, αποκλεισμός και οι πραγματικές ανάγκες σε πετρέλαιο
Η κουβανική κυβέρνηση παραδέχεται ότι η κατάσταση του Εθνικού Ηλεκτρικού Συστήματος είναι κρίσιμη και εξαιρετικά τεταμένη, καθώς πιέζεται τόσο από τον πετρελαϊκό αποκλεισμό των ΗΠΑ όσο και από την παλαιότητα των υποδομών. Σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις, η χώρα χρειάζεται λίγο πάνω από 100.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα για να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες. Από αυτά, περίπου 40.000 βαρέλια προέρχονται από την εγχώρια παραγωγή, ενώ το υπόλοιπο πρέπει να καλυφθεί μέσω εισαγωγών.
Ενδεικτικό της δυσκολίας στον ανεφοδιασμό είναι ότι το τελευταίο πετρελαιοφόρο που έφτασε στην Κούβα με αργό πετρέλαιο από το εξωτερικό ήταν το ρωσικό Anatoli Kolodkin. Το πλοίο κατέπλευσε στις 31 Μαρτίου, μεταφέροντας δωρεά περίπου 730.000 βαρελιών — ποσότητα που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, κάλυψε μετά βίας τις ανάγκες του νησιού για περίπου δύο εβδομάδες τον Απρίλιο. Όταν ο ενεργειακός σχεδιασμός εξαρτάται από τόσο αραιές και περιορισμένες αφίξεις, η σταθερότητα του δικτύου γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Οικονομία σε παράλυση και προοπτικές
Η ενεργειακή κρίση έχει παραλύσει σχεδόν ολοσχερώς την κρατική οικονομία. Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για συρρίκνωση τουλάχιστον 6,5% φέτος, μετά από μια συσσωρευμένη πτώση άνω του 15% τα προηγούμενα πέντε χρόνια. Σε τέτοιες συνθήκες, οι πολύωρες διακοπές ρεύματος δεν είναι απλώς σύμπτωμα της κρίσης, αλλά και παράγοντας που τη βαθαίνει: μειώνεται η παραγωγή, διαταράσσονται οι υπηρεσίες, αυξάνεται το κόστος λειτουργίας και επιβαρύνεται η καθημερινότητα των πολιτών.
Η ανακοίνωση για αποσύνδεση έως και του 64% του νησιού στις ώρες αιχμής υπογραμμίζει ότι η Κούβα βρίσκεται ακόμη σε ένα εξαιρετικά ασταθές ενεργειακό περιβάλλον. Χωρίς σταθερή πρόσβαση σε καύσιμα, χωρίς ουσιαστική αναβάθμιση των παλιών μονάδων και χωρίς γρήγορη ενίσχυση εναλλακτικών πηγών, η χώρα κινδυνεύει να συνεχίσει να «μετρά» ημέρες με διακοπές ρεύματος που επηρεάζουν την κοινωνία και την οικονομία σε όλο και μεγαλύτερη κλίμακα.
