Γράφει Στέλιος Κωστάλας
Μια νέα επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Mental Health φέρνει στο φως ενδιαφέροντα ευρήματα σχετικά με τον τρόπο που ο καιρός και οι εποχές επηρεάζουν την ψυχική μας κατάσταση και τη σωματική δραστηριότητα. Οι επιστήμονες μελέτησαν δεδομένα από εκατοντάδες ανθρώπους που φορούσαν συσκευές παρακολούθησης υγείας, με στόχο να κατανοήσουν πώς οι μεταβολές της θερμοκρασίας, του φωτός και των εποχών συνδέονται με τα καταθλιπτικά συμπτώματα και την καθημερινή κινητικότητα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αντιδράσεις του ανθρώπου στον καιρό είναι βαθιά προσωπικές και δεν υπάρχουν γενικοί κανόνες που να ισχύουν για όλους. Η μελέτη, με τίτλο Assessing seasonal and weather effects on depression and physical activity using mobile health data, βασίστηκε σε στοιχεία από 428 συμμετέχοντες του ευρωπαϊκού προγράμματος RADAR MDD. Για περίπου ένα έτος, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν μέσω ειδικής εφαρμογής στα κινητά τηλέφωνα την ψυχική τους διάθεση και συγκεκριμένα την ένταση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, ενώ παράλληλα μια συσκευή τύπου Fitbit κατέγραφε τα καθημερινά τους βήματα. Οι ερευνητές συνέκριναν αυτές τις πληροφορίες με τα τοπικά δεδομένα καιρού και παρατήρησαν πώς οι αλλαγές στο περιβάλλον σχετίζονταν με τη διάθεση και τη δραστηριότητα του κάθε ατόμου. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων προέκυψαν τέσσερα διαφορετικά πρότυπα εποχιακής μεταβολής της κατάθλιψης. Η πρώτη και μεγαλύτερη ομάδα των συμμετεχόντων παρουσίαζε σταθερή ψυχική κατάσταση καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Η δεύτερη ομάδα εμφάνιζε επιδείνωση της διάθεσης την άνοιξη, ενώ η τρίτη είχε τα υψηλότερα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων τον χειμώνα και βελτίωση το καλοκαίρι, φαινόμενο που συνδέεται με την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή. Μια τέταρτη ομάδα εμφάνιζε έξαρση της κατάθλιψης το φθινόπωρο και σταθεροποίηση τον χειμώνα. Οι συμμετέχοντες με σταθερή ψυχική πορεία ήταν συνήθως μεγαλύτερης ηλικίας και με χαμηλότερα αρχικά επίπεδα κατάθλιψης, κάτι που δείχνει μια σχετική ανθεκτικότητα στις αλλαγές του καιρού. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης ότι η θερμοκρασία και η διάρκεια της ημέρας επηρεάζουν τόσο τη διάθεση όσο και τη σωματική δραστηριότητα, αλλά οι επιδράσεις αυτές δεν είναι ίδιες για όλους. Για κάποιους ανθρώπους η αύξηση της θερμοκρασίας και του φωτός συνοδεύεται από βελτίωση της διάθεσης και αύξηση της φυσικής δραστηριότητας. Για άλλους όμως, οι ίδιες συνθήκες μπορεί να προκαλέσουν δυσφορία, κόπωση ή επιδείνωση των συμπτωμάτων. Μια μέση αύξηση της θερμοκρασίας κατά δέκα βαθμούς Κελσίου βρέθηκε ότι ενίσχυε τη σωματική δραστηριότητα σε όσους ένιωθαν καλύτερα με τη ζέστη, αλλά δεν είχε σημαντικό αποτέλεσμα σε όσους επηρεάζονταν αρνητικά. Παρόμοια ήταν και η επίδραση της διάρκειας της ημέρας, αφού η αύξηση του φωτός ενίσχυε τη διάθεση για κάποιους, ενώ για άλλους δεν είχε θετικό αποτέλεσμα.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα ευρήματα αυτά εξηγούν γιατί παλαιότερες μελέτες έδιναν αντικρουόμενα αποτελέσματα για την εποχιακή κατάθλιψη. Η επίδραση του περιβάλλοντος δεν είναι καθολική αλλά εξαρτάται από τον τρόπο που ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται και βιώνει τις αλλαγές γύρω του. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση της κατάθλιψης πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ατομικές διαφορές. Για παράδειγμα, η αυξημένη έκθεση στο φυσικό φως, η συστηματική άσκηση σε εξωτερικούς χώρους ή η προσαρμογή του καθημερινού προγράμματος στις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά ορισμένα άτομα να βελτιώσουν την ψυχική τους ευεξία. Παρότι η μελέτη προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες, έχει και ορισμένους περιορισμούς. Η χρονική διάρκεια της παρακολούθησης ήταν σχετικά μικρή και όλοι οι συμμετέχοντες είχαν ήδη ιστορικό κατάθλιψης, κάτι που δεν επιτρέπει τη γενίκευση των αποτελεσμάτων σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Επίσης, τα δεδομένα καιρού αφορούσαν ημερήσιους μέσους όρους και όχι πιο λεπτομερείς χρονικές μεταβολές. Οι επιστήμονες προτείνουν ότι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να επεκταθούν σε μεγαλύτερους και πιο διαφορετικούς πληθυσμούς, ώστε να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα και να αναπτυχθούν στοχευμένες στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας. Η σύγχρονη τεχνολογία κινητής υγείας ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση της ψυχικής ευεξίας.
