Η ανακοίνωση ότι η Νία Βαρντάλος θα βρεθεί στο Steel City Con, από τις 7 έως τις 9 Αυγούστου, στο Monroeville Convention Center, έσκασε χθες μέσα από τα social media της διοργάνωσης.
Και μαζί της έσκασε ξανά στο μυαλό μου μια απορία που πλέον δεν αφορά μόνο τους φανατικούς των convention, αλλά όποιον έχει βρεθεί έστω μία φορά απέναντι από το «ταμείο» του θαυμασμού: γιατί οι σταρ χρεώνουν πλέον το αυτόγραφο;
Οι συναντήσεις με διάσημους έχουν πάρει διαστάσεις που δύσκολα τις λες αθώες. Όχι επειδή είναι κακό να θέλει κάποιος να δει από κοντά έναν ηθοποιό, έναν δημιουργό κόμικς ή έναν τηλεοπτικό πρωταγωνιστή, αλλά επειδή το «προσβάσιμο» αλλάζει σημασία. Η πρόσβαση υπάρχει—απλώς έχει γίνει πολυεπίπεδη και τιμολογημένη.
Δεν μιλάμε πια για μια τυχαία ανθρώπινη στιγμή, αλλά για ένα καλά οργανωμένο οικοσύστημα, με εισιτήρια, ουρές, χρονομετρημένα slots και επιπλέον χρεώσεις για κάθε μορφή επαφής.
Γιατί οι σταρ χρεώνουν πλέον το αυτόγραφο;
Ας το δούμε χωρίς υπεκφυγές, έστω επιδερμικά αλλά με οικονομικούς όρους. Τα conventions δεν είναι πια μικρές γιορτές για τους fans. Έχουν εξελιχθεί σε βιομηχανία: δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες, εκατοντάδες καλεσμένοι από κινηματογράφο, τηλεόραση, wrestling, κόμικς, videogames. Σ’ αυτό το πλαίσιο, μόνο η είσοδος στο φεστιβάλ μπορεί να κοστίζει από 28 έως 52 δολάρια την ημέρα—και αυτό δεν περιλαμβάνει ούτε αυτόγραφο ούτε φωτογραφία με τους καλλιτέχνες.
Το νέο «κανονικό» είναι απλό: πληρώνεις για να μπεις, πληρώνεις για να πλησιάσεις, πληρώνεις για να φύγεις με κάτι χειροπιαστό που να αποδεικνύει ότι η συνάντηση συνέβη. Και συχνά πληρώνεις με όρους που κόβουν από τη στιγμή ό,τι την έκανε ανθρώπινη: «μην αγγίζετε», «όχι χειραψία», «μη μιλάτε πολύ», «προχωρήστε». Σαν να αγοράζεις όχι την εμπειρία, αλλά την έγκριση ότι δικαιούσαι λίγα δευτερόλεπτα δίπλα σε κάποιον που θαυμάζεις.
Οι διοργανωτές και αρκετοί καλλιτέχνες υποστηρίζουν ότι έτσι η συνάντηση γίνεται «πιο προσωπική», ότι ο σταρ έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τον θαυμαστή, να του μιλήσει, να του αφιερώσει χρόνο. Στην πράξη, όμως, μιλάμε για μια εξαιρετικά προσοδοφόρα δραστηριότητα.
Για τα μεγαλύτερα ονόματα, μία ημέρα σε convention μπορεί να αποφέρει δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια—ποσά αντίστοιχα με, ή και μεγαλύτερα από, την αμοιβή αρκετών ημερών γυρισμάτων. Το σοκ δεν είναι μόνο οι τιμές. Είναι ότι ο θαυμασμός απέκτησε τιμοκατάλογο και μάλιστα με «πακέτα».
Από την ανάμνηση-δώρο στην ανάμνηση-προϊόν
Κάποτε, μετά από μια θεατρική παράσταση ή μια πρεμιέρα, περίμενες έξω από την έξοδο των καλλιτεχνών. Ζητούσες ένα αυτόγραφο, αν ήσουν τυχερός έλεγες και δυο κουβέντες. Η ανάμνηση είχε αξία ακριβώς επειδή δεν είχε τιμή—ή, αν το θέλουμε πιο κυνικά, επειδή το κόστος της ήταν «κρυμμένο» μέσα στο ήδη πληρωμένο εισιτήριο της παράστασης, της πρεμιέρας, του event. Δεν υπήρχε αρχική τιμή, ούτε υπονοούμενη μεταπωλητική αξία. Ήταν μια μικρή ανταμοιβή της παρουσίας σου, όχι ένα επιπλέον προϊόν.
Σήμερα, η ανθρώπινη στιγμή σπάει σε επιμέρους χρεώσεις: άλλο το αυτόγραφο, άλλο η φωτογραφία, άλλο το «bring your own item», άλλο η επαγγελματική εκτύπωση. Και το πιο θλιβερό είναι πως η εμπορευματοποίηση δεν σταματά στον καλλιτέχνη ή στη διοργάνωση. Συχνά την ολοκληρώνουν οι ίδιοι οι συλλέκτες, όταν μεταπωλούν το υπογεγραμμένο αντικείμενο με τιμή εκκίνησης πολλαπλάσια από αυτή που πλήρωσαν. Έτσι, η ανάμνηση παύει να είναι ανάμνηση. Γίνεται asset.
Η νέα απόσταση των σταρ: POS, ουρές και «slots»
Η νέα αυτή αγορά, ειρωνικά, φέρνει πίσω μια παλιά λογική του Χόλιγουντ. Στις δεκαετίες του 1930 και του 1950 οι σταρ παρουσιάζονταν ως σχεδόν απρόσιτες θεότητες. Η απόσταση δημιουργούσε τον μύθο. Σήμερα, όμως, η απόσταση δεν χτίζεται με στούντιο και συμβόλαια. Χτίζεται με ηλεκτρονικά εισιτήρια, χρονομετρημένες ουρές και POS.
Η πρόσβαση είναι εφικτή—αλλά μόνο όσο αντέχει η κάρτα σου και μόνο όσο επιτρέπει το «πρωτόκολλο» της φωτογραφίας.
Για να μην παρεξηγηθώ: δεν είναι παράλογο ένας καλλιτέχνης να αμείβεται για τον χρόνο του. Είναι εύλογο να υπάρχει οργάνωση, ασφάλεια, όρια.
Το ερώτημα είναι πότε ο θαυμασμός έπαψε να είναι μια ανθρώπινη συνάντηση και έγινε μια εμπορική συναλλαγή με όρους σχεδόν απάνθρωπους—τόσο για τον θαυμαστή όσο και για τον σταρ που μετατρέπεται σε μηχάνημα παραγωγής υπογραφών.
Η περίπτωση της Νία Βαρντάλος και τα «πακέτα» που σοκάρουν
Όσο για τη Νία Βαρντάλος, η συνάντηση μαζί της μοιάζει—τουλάχιστον συγκριτικά—μια προσιτή πολυτέλεια. Γιατί στην ίδια διοργάνωση βλέπεις τι σημαίνει πραγματικά ο τιμοκατάλογος της διασημότητας: πακέτα για τον John Cena που περιλαμβάνουν μόνο αυτόγραφο φτάνουν τα 299$ χωρίς ΦΠΑ (ανεξαρτήτως αντικειμένου), ενώ μια μικρού μεγέθους φωτογραφία κυμαίνεται στα 169$ επίσης χωρίς ΦΠΑ. Και φυσικά μπορείς να φανταστείς πόσο ανεβαίνει το ποσό όταν προστεθεί η υπηρεσία μιας φωτογραφίας δίπλα του, με φόντο που—για όνομα θεού—διαφημίζει τη διοργάνωση που ήδη χρεώνει είσοδο.
Και δεν είναι μόνο ένας ή δύο. Ανάμεσα στους καλεσμένους φέτος είναι ο Jaleel White, ο Emile Hirsch, ο Christopher Lambert, η Juliette Lewis, τα κοριτσάκια από τη «Λάμψη» (Lisa και Louise Burns), η Virginia Madsen, η Rebecca Romijn, καθώς και μέλη από το cast του «Stranger Things», που χρεώνουν 400$ πριν φορολογηθεί η υπηρεσία τους. Κάπου εδώ, η «συνάντηση με τον αγαπημένο σου ηθοποιό» μοιάζει λιγότερο με πολιτιστική εμπειρία και περισσότερο με premium συναλλαγή, αυστηρά οριοθετημένη, συσκευασμένη και έτοιμη για κατανάλωση.
Τελικά, γιατί οι σταρ χρεώνουν πλέον το αυτόγραφο; Επειδή μπορούν, επειδή η αγορά το επιβράβευσε, επειδή η βιομηχανία των conventions έμαθε να μετατρέπει τη λατρεία σε γραμμή εσόδων.