Η Ευρώπη ξανακοιτάζει το πιο καθημερινό της σύμβολο: το ευρώ. Και αυτή τη φορά, δεν συζητά απλώς για χρώματα και σχέδια, αλλά για το τι θέλει να «λένε» τα νέα χαρτονομίσματα του ευρώ όταν περνούν από χέρι σε χέρι. Θα είναι η Μαρία Κάλλας στο 5ευρο, ως παγκόσμια φωνή που γεννήθηκε στην ευρωπαϊκή σκηνή; Ή μια αλκυόνα στο 10ευρο, ως υπενθύμιση ότι η ήπειρος δεν είναι μόνο πόλεις και ιδέες, αλλά και ποτάμια, ακτές και ζωντανά οικοσυστήματα;
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) παρουσίασε τις δέκα προτάσεις που προκρίθηκαν για τη νέα σειρά τραπεζογραμματίων και καλεί το κοινό να εκφράσει την προτίμησή του έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2026, μέσα από διαδικτυακή έρευνα διαθέσιμη και στις 24 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι ο πρώτος πλήρης επανασχεδιασμός των χαρτονομισμάτων από το 2002, όταν το ευρώ μπήκε στη ζωή των πολιτών. Και, όπως συμβαίνει πάντα με τα σύμβολα, η αισθητική επιλογή κρύβει μια μεγαλύτερη συζήτηση: τι μας ενώνει σήμερα ως Ευρώπη;
Τα νέα χαρτονομίσματα του ευρώ: Πώς και γιατί αλλάζουν
Ο επανασχεδιασμός δεν γίνεται μόνο για να «φρεσκαριστεί» η εικόνα του κοινού νομίσματος. Η ΕΚΤ έχει θέσει μια σειρά από πρακτικούς στόχους που αφορούν την καθημερινή χρήση και την ασφάλεια. Τα νέα χαρτονομίσματα του ευρώ πρέπει να ενσωματώνουν αναβαθμισμένα χαρακτηριστικά ασφαλείας ώστε να παραμένουν δύσκολα στην παραχάραξη, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται και οι απειλές αλλάζουν.
Παράλληλα, εξετάζεται η καλύτερη αναγνώριση των χαρτονομισμάτων από ανθρώπους με προβλήματα όρασης, η μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στη χρήση (ώστε να φθείρονται λιγότερο και να αντικαθίστανται πιο αραιά), η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, η χρήση πιο βιώσιμων υλικών και διαδικασιών παραγωγής, αλλά και η δημιουργία εικόνων με τις οποίες μπορούν να ταυτιστούν περισσότεροι Ευρωπαίοι.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι ονομαστικές αξίες θα παραμείνουν 5, 10, 20, 50, 100 και 200 ευρώ. Η ΕΚΤ θεωρεί επίσης πιθανό να διατηρηθούν τα βασικά μεγέθη και τα κυρίαρχα χρώματα, ώστε να περιοριστεί το κόστος προσαρμογής των ΑΤΜ, των μηχανημάτων πληρωμών και των συστημάτων διαχείρισης μετρητών. Οι τελικές τεχνικές προδιαγραφές, ωστόσο, δεν έχουν ακόμη κλειδώσει.
Δύο θεματικές, μία Ευρώπη: Πολιτισμός ή φύση;
Οι δέκα φιναλίστ προτάσεις μοιράζονται σε δύο θεματικές κατευθύνσεις, καθεμία με πέντε σχέδια:
1) «Ευρωπαϊκός πολιτισμός: Κοινοί πολιτιστικοί χώροι»
2) «Ποταμοί και πτηνά: Ανθεκτικότητα μέσα από τη βιοποικιλότητα»
Η συμμετοχή του κοινού είναι ανοιχτή σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, εθνικότητας ή τόπου κατοικίας. Ωστόσο, δεν πρόκειται για δεσμευτική ψηφοφορία. Η τελική απόφαση θα ληφθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, συνεκτιμώντας τα αποτελέσματα της ανοικτής έρευνας, μια δεύτερη αντιπροσωπευτική δημοσκόπηση, τις εισηγήσεις ειδικών και την τεχνική αξιολόγηση των σχεδίων.
«Ευρωπαϊκός πολιτισμός»: Πρόσωπα-σύμβολα και κοινές σκηνές
Στη θεματική του πολιτισμού, κάθε χαρτονόμισμα συνδέει μια εμβληματική προσωπικότητα με έναν «κοινό πολιτιστικό χώρο», δηλαδή έναν τόπο εμπειρίας και συμμετοχής: σκηνές, σχολεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, πλατείες.
– 5 ευρώ: Μαρία Κάλλας, με παραστάσεις μουσικής, χορού και θεάτρου στην πίσω όψη.
– 10 ευρώ: Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, με χορωδία σε μουσικό φεστιβάλ.
– 20 ευρώ: Μαρί Σκλοντόφσκα-Κιουρί, με σχολεία και πανεπιστήμια.
– 50 ευρώ: Μιγκέλ ντε Θερβάντες, με βιβλιοθήκη.
– 100 ευρώ: Λεονάρντο ντα Βίντσι, με μουσείο ή εκθεσιακό χώρο.
– 200 ευρώ: Μπέρτα φον Ζούτνερ, με δημόσια πλατεία.
Αξίζει μια διευκρίνιση: το ότι η Μαρία Κάλλας βρίσκεται στο 5ευρο δεν σημαίνει πως έχει «κλειδώσει» το αποτέλεσμα. Η μορφή της περιλαμβάνεται και στις πέντε προτάσεις της θεματικής του πολιτισμού, όμως κάθε σχεδιαστής την αποδίδει με διαφορετική εικαστική γλώσσα και διαφορετική αίσθηση. Ανάμεσα στους δέκα φιναλίστ βρίσκεται και η Ελληνίδα εικαστικός και χαράκτρια Μυρσίνη Βαρδοπούλου, με την πρότασή της (κωδική ονομασία «Σχέδιο Ε») να ανήκει στη θεματική του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
«Ποταμοί και πτηνά»: Τοπίο, βιοποικιλότητα και ευρωπαϊκοί θεσμοί
Η δεύτερη θεματική συνδέει ευρωπαϊκά ποτάμια και χαρακτηριστικά είδη πτηνών, ενώ στις πίσω όψεις εμφανίζονται ευρωπαϊκοί θεσμοί. Η λογική εδώ είναι διπλή: αφενός να προβληθεί η φυσική ανθεκτικότητα της Ευρώπης μέσα από τη βιοποικιλότητα, αφετέρου να «κουμπώσει» το φυσικό τοπίο με το θεσμικό της οικοδόμημα.
– 5 ευρώ: ορεινή πηγή και τοιχοδρόμος, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
– 10 ευρώ: καταρράκτης και αλκυόνα, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
– 20 ευρώ: κοιλάδα ποταμού και αποικία μελισσοφάγων, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
– 50 ευρώ: ελικοειδής ποταμός και λευκός πελαργός, με το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
– 100 ευρώ: εκβολές ποταμού και αβοκέτα, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ.
– 200 ευρώ: θαλάσσιο τοπίο και βόρεια σούλα, με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η θεματική αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη προστασίας της βιοποικιλότητας, όχι ως αφηρημένη οικολογική έννοια, αλλά ως προϋπόθεση ανθεκτικότητας για τις κοινωνίες και τις οικονομίες.
Πώς φτάσαμε στις 10 προτάσεις: Η διαδρομή από το 2021 έως σήμερα
Η διαδικασία επανασχεδιασμού άρχισε επίσημα τον Δεκέμβριο του 2021. Στην αρχή, πραγματοποιήθηκαν ομάδες συζήτησης σε χώρες της ευρωζώνης, ώστε να καταγραφεί τι θα ήθελαν οι πολίτες να βλέπουν στα μελλοντικά χαρτονομίσματα. Το καλοκαίρι του 2023 ακολούθησαν δημόσιες έρευνες με συμμετοχή άνω των 365.000 Ευρωπαίων. Με βάση αυτά τα δεδομένα, τον Νοέμβριο του 2023 επιλέχθηκαν οι δύο θεματικές.
Τον Ιανουάριο του 2025 ανακοινώθηκαν οι προσωπικότητες, τα πτηνά, τα φυσικά τοπία και οι θεσμοί που θα μπορούσαν να εμφανιστούν στα νέα χαρτονομίσματα του ευρώ. Ο διαγωνισμός σχεδιασμού προκηρύχθηκε τον Ιούλιο του 2025, με περισσότερους από 1.200 σχεδιαστές να υποβάλλουν αίτηση. Από αυτούς, 25 κλήθηκαν να αναπτύξουν ολοκληρωμένες προτάσεις, ενώ μια ανεξάρτητη επιτροπή 21 ειδικών κατέληξε στα δέκα τελικά σχέδια.
Για να περιοριστεί ο επηρεασμός από εθνικότητα ή φήμη, οι προτάσεις παρουσιάζονται με κωδικούς (Α έως Ι), ώστε η κρίση να βασιστεί στο περιεχόμενο και στην αισθητική τους.
Τι ακολουθεί και πότε θα τα δούμε στην κυκλοφορία
Η ανοικτή έρευνα ολοκληρώνεται στις 21 Σεπτεμβρίου 2026 και η τελική επιλογή του σχεδίου αναμένεται προς το τέλος του 2026 από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ. Ακόμη κι έτσι, τα νέα χαρτονομίσματα του ευρώ δεν θα τυπωθούν «την επόμενη μέρα». Το σχέδιο που θα επιλεγεί θα περάσει από περαιτέρω ανάπτυξη, τεχνικούς και εργαστηριακούς ελέγχους, δοκιμές ασφαλείας και προετοιμασία για μαζική παραγωγή. Η ΕΚΤ δεν έχει δώσει συγκεκριμένο έτος κυκλοφορίας, διευκρινίζοντας μόνο ότι θα απαιτηθούν αρκετά χρόνια μέχρι η νέα σειρά να φτάσει στα πορτοφόλια των πολιτών.
Μέχρι τότε, τα σημερινά χαρτονομίσματα θα παραμείνουν νόμιμο χρήμα και θα κυκλοφορούν παράλληλα με τα νέα. Δεν θα χρειαστεί καμία «αντικατάσταση» με πανικό ή ουρές στις τράπεζες—η μετάβαση θα γίνει σταδιακά.