Περισσότερες εργαζόμενες μητέρες αποκτούν πλέον ουσιαστική πρόσβαση στην ειδική άδεια και το επίδομα μητρότητας, μετά από νέα υπουργική απόφαση της Νίκης Κεραμέως που διευρύνει τους δικαιούχους και «κλείνει» κενά τα οποία μέχρι σήμερα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη και σε απώλεια της παροχής.
Στην πράξη, οι αλλαγές στο επίδομα μητρότητας αφορούν ομάδες εργαζόμενων που συχνά βρίσκονταν σε γκρίζες ζώνες: θετές μητέρες, γυναίκες με μερική ή παράλληλη απασχόληση, μητέρες σε εποχικές επιχειρήσεις, αλλά και περιπτώσεις όπου είχε προηγηθεί ασφάλιση ως ελεύθερη επαγγελματίας ή αυτοαπασχολούμενη.
Σημαντική είναι και η νέα προσέγγιση ως προς την πραγματική απασχόληση: για πρώτη φορά αντιμετωπίζεται πιο ρεαλιστικά το τι σημαίνει «δουλεύω με μερική απασχόληση» όταν, στην καθημερινότητα, οι ώρες μπορεί να ξεπερνούν όσα προβλέπει τυπικά η σύμβαση. Όλα αυτά συνθέτουν έξι βασικούς άξονες αλλαγών που διευρύνουν το πλαίσιο, ενισχύουν την ίση μεταχείριση και μειώνουν τις περιπτώσεις αδικαιολόγητου αποκλεισμού από το επίδομα μητρότητας.
Οι 6 αλλαγές στο επίδομα μητρότητας που ανοίγουν την παροχή σε περισσότερες μητέρες
Παρακάτω παρουσιάζονται αναλυτικά οι έξι παρεμβάσεις που «ξεμπλοκάρουν» δικαιώματα και ενισχύουν την πρόσβαση στην ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας.
1) Τι αλλάζει για τις θετές μητέρες (από αναδοχή σε υιοθεσία)
Η πρώτη αλλαγή αφορά γυναίκες που αρχικά ανέλαβαν τη φροντίδα ενός παιδιού ως ανάδοχες και στη συνέχεια ολοκλήρωσαν τη διαδικασία υιοθεσίας. Μέχρι σήμερα μπορούσε να προκύψει ένα πρακτικό χρονικό κενό: το διάστημα από την αναδοχή έως την οριστική υιοθεσία συχνά δεν ευθυγραμμίζεται με τους χρόνους εργασίας και άδειας, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται δυσκολίες στη θεμελίωση του δικαιώματος.
Με το νέο καθεστώς, η μητέρα μπορεί να λάβει την ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας μετά την ολοκλήρωση της υιοθεσίας, ακόμη και αν στο ενδιάμεσο διάστημα είχε επιστρέψει στην εργασία της. Έτσι, η μετάβαση από την αναδοχή στην υιοθεσία δεν «τιμωρείται» διοικητικά, ούτε οδηγεί σε απώλεια του επιδόματος μητρότητας.
2) Μετρά και η πρόσθετη εργασία στη μερική απασχόληση
Η δεύτερη αλλαγή έρχεται να αποτυπώσει την πραγματικότητα πολλών εργαζόμενων μητέρων με συμβάσεις μερικής απασχόλησης. Για να κριθεί αν δικαιούνται το πλήρες ποσό της ειδικής παροχής, δεν θα λαμβάνεται υπόψη μόνο ο χρόνος που γράφει η αρχική σύμβαση. Θα συνυπολογίζεται και η πρόσθετη απασχόληση που πράγματι πραγματοποιήθηκε.
Με απλά λόγια, ο υπολογισμός παύει να είναι «χαρτί μόνο» και γίνεται πιο κοντά στο πραγματικό ωράριο. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί πολλές εργαζόμενες καλύπτουν επιπλέον ώρες ή ενισχυμένες βάρδιες που μέχρι σήμερα δεν αποτυπώνονταν επαρκώς στον υπολογισμό του επιδόματος μητρότητας.
3) Δεν χάνεται το επίδομα όταν πληρώνει ο εργοδότης τις αποδοχές
Υπάρχουν επιχειρήσεις που εφαρμόζουν ευνοϊκότερη πολιτική για τις εργαζόμενες μητέρες και καταβάλλουν οι ίδιες ολόκληρες τις αποδοχές κατά την άδεια κυοφορίας και λοχείας. Μέχρι πρότινος, αυτή η καλύτερη μεταχείριση μπορούσε να λειτουργήσει παράδοξα ως εμπόδιο: αν η μητέρα δεν είχε εισπράξει επίδομα κυοφορίας και λοχείας από τον e-ΕΦΚΑ, κινδύνευε να αποκλειστεί από την ειδική παροχή.
Πλέον αυτό αλλάζει. Η μητέρα μπορεί να λάβει την ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας ακόμη και αν δεν είχε προηγουμένως λάβει επίδομα κυοφορίας και λοχείας από τον e-ΕΦΚΑ, όταν ο εργοδότης έχει καλύψει τις αποδοχές. Έτσι, η «καλή πρακτική» δεν μετατρέπεται σε λόγο απώλειας του επιδόματος μητρότητας.
4) Τι προβλέπεται για την παράλληλη απασχόληση
Η τέταρτη παρέμβαση αφορά τις εργαζόμενες μητέρες που έχουν παράλληλη απασχόληση. Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει ότι μια γυναίκα μπορεί να έχει συμπληρωματική επαγγελματική δραστηριότητα (π.χ. δεύτερη δουλειά, πρόσθετη σύμβαση), χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι πρέπει να αποκλειστεί από την παροχή.
Η βασική προϋπόθεση είναι σαφής: να μην εργάζεται κατά το ημερήσιο ωράριο για το οποίο έχει χορηγηθεί η ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας. Με αυτή τη ρύθμιση, διασφαλίζεται ότι η άδεια παραμένει πραγματική άδεια (και όχι τυπική), αλλά ταυτόχρονα δεν αποκλείεται αδικαιολόγητα μια μητέρα από το επίδομα μητρότητας επειδή έχει παράλληλη δραστηριότητα εκτός του καλυπτόμενου ωραρίου.
5) Παροχή και σε μητέρες που εργάζονται σε εποχικές επιχειρήσεις
Η πέμπτη αλλαγή αφορά τις επιχειρήσεις εποχικής λειτουργίας, όπου η δραστηριότητα δεν εκτείνεται σε όλο το έτος. Σε τέτοια σχήματα, η μητέρα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με διακοπές λειτουργίας που δεν οφείλονται στη δική της εργασιακή συμπεριφορά, αλλά στη φύση της επιχείρησης.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι η ειδική παροχή μητρότητας μπορεί να συνεχίσει να καταβάλλεται ακόμη και όταν η επιχείρηση δεν λειτουργεί σε όλη τη διάρκεια του έτους, αρκεί η εργασιακή σχέση να παραμένει ενεργή. Πρόκειται για κρίσιμη δικλείδα, ώστε η εποχικότητα να μην μετατρέπεται σε παράγοντα απώλειας του επιδόματος μητρότητας.
6) Δικαιούχοι και μητέρες με προηγούμενη ασφάλιση ως ελεύθερες επαγγελματίες
Η έκτη αλλαγή αντιμετωπίζει ένα ακόμη κενό που συνδεόταν με την προηγούμενη ασφαλιστική ιδιότητα της μητέρας. Πλέον, η ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας επεκτείνεται και σε μισθωτές μητέρες που είχαν λάβει επίδομα κυοφορίας και λοχείας από τον e-ΕΦΚΑ ως ασφαλισμένες μη μισθωτές, δηλαδή ως ελεύθερες επαγγελματίες ή αυτοαπασχολούμενες.
Με άλλα λόγια, η προηγούμενη ασφάλιση ως μη μισθωτής δεν αποτελεί πια λόγο αποκλεισμού, όταν στη συνέχεια η γυναίκα εργάζεται ως μισθωτή. Αυτό διευκολύνει ιδιαίτερα όσες αλλάζουν επαγγελματικό καθεστώς και διασφαλίζει ότι το επίδομα μητρότητας δεν εξαρτάται από «σπασίματα» ασφαλιστικής ιδιότητας.