Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να αποκλιμακώνεται την επόμενη δεκαετία ακόμη και αν οι διεθνείς συνθήκες επιδεινωθούν αισθητά, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM). Η διαπίστωση αυτή λειτουργεί σαν ένα ουσιαστικό «stress test» για την ελληνική οικονομία και, όπως δείχνουν τα συμπεράσματα της έκθεσης, η χώρα φαίνεται να το περνά με επιτυχία. Η εικόνα δεν στηρίζεται σε ευχές, αλλά σε συγκεκριμένα δεδομένα για την πορεία των δημόσιων οικονομικών, την ανθεκτικότητα της ανάπτυξης και τη συμπεριφορά των αγορών ομολόγων.
Η ανάλυση του ESM περιλαμβάνεται στην έκθεση «Euro Area Stability Watch», όπου αποτιμώνται οι βασικοί μακροοικονομικοί και χρηματοπιστωτικοί κίνδυνοι για την Ευρωζώνη, καθώς και οι πιθανές επιπτώσεις τους στα κρατικά ταμεία και στις αγορές χρέους. Η αξία της έκθεσης είναι ότι δεν περιορίζεται σε ένα αισιόδοξο «βασικό» σενάριο, αλλά εξετάζει και το τι θα μπορούσε να συμβεί αν δύο σοβαρά σοκ χτυπήσουν ταυτόχρονα την Ευρώπη.
Το δυσμενές σενάριο του ESM και οι επιπτώσεις στην Ευρωζώνη
Ο ESM καταρτίζει ένα δυσμενές σενάριο που προβλέπει, αφενός, νέα κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή με άνοδο των τιμών ενέργειας και, αφετέρου, μια σημαντική πτώση στις τιμές αμερικανικών μετοχών και ομολόγων. Το δεύτερο σοκ θα επηρέαζε άμεσα και τους Ευρωπαίους επενδυτές, μεταφέροντας αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές της Ευρωζώνης.
Κάθε ένα από αυτά τα γεγονότα θα ήταν από μόνο του δύσκολο στη διαχείριση. Ο συνδυασμός τους, όμως, σύμφωνα με την έκθεση, θα έσπρωχνε την οικονομία της Ευρωζώνης σε ύφεση, με μείωση του ΑΕΠ κατά 0,4% το 2027. Παράλληλα, ο πληθωρισμός θα αναθερμαινόταν, πλησιάζοντας το 5% (σε μέσο επίπεδο στο 3,4% το 2027), εντείνοντας τις πιέσεις στα εισοδήματα και δυσκολεύοντας την άσκηση οικονομικής πολιτικής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ESM εξετάζει πώς θα κινούνταν το δημόσιο χρέος, αν δεν υπήρχε αλλαγή πολιτικής. Το συμπέρασμα είναι καθαρό: σχεδόν σε όλες τις χώρες της Ευρωζώνης το χρέος θα αυξανόταν ως το 2035. Ωστόσο, υπάρχουν δύο αξιοσημείωτες εξαιρέσεις: η Ελλάδα και η Κύπρος, όπου το χρέος προβλέπεται ότι θα μειωνόταν ακόμη και υπό την πίεση του δυσμενούς σεναρίου.
Η Ελλάδα και το δημόσιο χρέος στο δυσμενές σενάριο: γιατί περνά το «stress test»
Η διαφοροποίηση της Ελλάδας δεν είναι τυχαία. Η χώρα έχει πετύχει τα τελευταία χρόνια σημαντική δημοσιονομική προσαρμογή και βελτίωση των βασικών μεγεθών της, κάτι που αποτυπώνεται πλέον όχι μόνο σε εθνικά στοιχεία, αλλά και σε αξιολογήσεις ευρωπαϊκών θεσμών.
Την ίδια στιγμή, η έκθεση δείχνει ότι η συνολική εικόνα της Ευρωζώνης παραμένει απαιτητική. Ακόμη και στο βασικό σενάριο του ESM—το οποίο ευθυγραμμίζεται με τις τελευταίες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής—το χρέος της Ευρωζώνης αναμένεται να αυξηθεί την επόμενη δεκαετία, φτάνοντας στο 103% του ΑΕΠ από σχεδόν 90% πέρυσι. Οι λόγοι είναι δομικοί και πολυπαραγοντικοί: η δημογραφική γήρανση, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες (που το σενάριο τις τοποθετεί στο 3,5% του ΑΕΠ), το υψηλότερο κόστος δανεισμού και οι υποτονικοί ρυθμοί ανάπτυξης.
Παρότι αυτές οι τάσεις επηρεάζουν όλες τις χώρες, για την Ελλάδα—όπως και για άλλες οικονομίες που βρέθηκαν σε προγράμματα του ESM την προηγούμενη δεκαετία—η τροχιά του χρέους φαίνεται να παραμένει καθοδική. Αυτό είναι και το κεντρικό μήνυμα: ακόμη και όταν το μακροοικονομικό «περιβάλλον» δυσκολεύει, το ελληνικό δημόσιο χρέος διαθέτει πλέον δυναμική αποκλιμάκωσης.
Τα στοιχεία της Eurostat και η ταχύτερη αποκλιμάκωση στην Ευρωζώνη
Η θεωρία επιβεβαιώνεται και από τα πρόσφατα δεδομένα. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το α’ τρίμηνο του 2026 το ελληνικό χρέος μειώθηκε με τον ταχύτερο ρυθμό στην Ευρωζώνη, υποχωρώντας στο 143,5% του ΑΕΠ. Πρόκειται για μείωση κατά 9,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με ένα χρόνο πριν (152,9%). Αντίθετα, στο σύνολο της Ευρωζώνης το χρέος αυξήθηκε στο 88,9% από 87,2%.
Η διαφορά αυτή έχει σημασία γιατί δείχνει ότι η Ελλάδα δεν βελτιώνει απλώς το χρέος της «στα χαρτιά», αλλά κινείται αντίθετα από τη γενική τάση της περιοχής, σε μια περίοδο όπου οι πιέσεις σε επιτόκια και δαπάνες παραμένουν ισχυρές.
ΔΝΤ και αξιολογήσεις: στόχος κάτω από άλλες μεγάλες οικονομίες
Σημαντική αποκλιμάκωση του ελληνικού χρέους προβλέπουν επίσης το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι το ελληνικό χρέος θα μειωθεί στο 110,9% του ΑΕΠ το 2031 από 145,7% πέρυσι. Την ίδια στιγμή, για άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες, οι προβλέψεις είναι λιγότερο ευνοϊκές: το γαλλικό χρέος αναμένεται να αυξηθεί στο 120,7% από 116%, ενώ το βελγικό στο 122,3% από 106,3%. Για την Ιταλία προβλέπεται οριακή μόνο μείωση στο 136,1% από 137,1% του ΑΕΠ.
Με άλλα λόγια, το ΔΝΤ βλέπει ότι μέσα στην επόμενη πενταετία το ελληνικό χρέος θα υπολείπεται όχι μόνο του ιταλικού—κάτι που αναμένεται να συμβεί ήδη από φέτος—αλλά και του γαλλικού και του βελγικού. Πρόκειται για μια μεταβολή με ισχυρό συμβολισμό, καθώς αντιστρέφει αφηγήματα που κυριάρχησαν την προηγούμενη δεκαετία.
Οι αγορές επιβραβεύουν: spreads και αποδόσεις σε περίοδο αστάθειας
Η συνεχιζόμενη μείωση του χρέους συμβάλλει στη διατήρηση χαμηλότερων spreads, δηλαδή μικρότερης διαφοράς απόδοσης των ελληνικών ομολόγων έναντι των γερμανικών. Και αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο έντονης διεθνούς αβεβαιότητας, όπου ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επηρεάζει την ενέργεια, τον πληθωρισμό και, τελικά, το κόστος δανεισμού.
Μετά τη νέα άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν διεθνώς, με την απόδοση των γερμανικών 10ετών τίτλων να πλησιάζει το 3,20%. Για τα ελληνικά 10ετή ομόλογα, η απόδοση διαμορφώθηκε στο 3,92%, παραμένοντας χαμηλότερα από τις αντίστοιχες γαλλικές και ιταλικές αποδόσεις που ξεπέρασαν το 4%. Η εικόνα αυτή δεν είναι τυχαία: οι αγορές τιμολογούν την πορεία του δημόσιου χρέους, την αξιοπιστία της δημοσιονομικής διαχείρισης και την προοπτική της χώρας.