Στην υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής για τη διαχείριση των υδάτων προχωρά η κυβέρνηση, με στόχο να αντιμετωπίσει τη λειψυδρία και να περιορίσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Στην καρδιά αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ένα νέο μοντέλο διαχείρισης του νερού, το οποίο φιλοδοξεί να εξασφαλίσει ασφαλές, επαρκές και ποιοτικό νερό για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, βάζοντας τέλος στον κατακερματισμό και στις αποσπασματικές λύσεις του παρελθόντος.
Η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από ένα εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 3,4 δισ. ευρώ, από συνενώσεις παρόχων, από τη διαμόρφωση Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και από ένα νέο ενιαίο πλαίσιο εποπτείας και λειτουργίας. Στόχος είναι η μετάβαση σε ένα συντονισμένο και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης του νερού, ικανό να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στη λειψυδρία και στην κλιματική κρίση, προστατεύοντας ταυτόχρονα ένα από τα πολυτιμότερα δημόσια αγαθά για τη σημερινή και τις επόμενες γενιές.
Οι 4 βασικοί άξονες του νέου μοντέλου διαχείρισης του νερού
Η νέα μεταρρύθμιση στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες, οι οποίοι συνθέτουν ένα πιο ολιστικό και λειτουργικό πλαίσιο:
Πρώτον, προβλέπεται οικονομική και τεχνική ενίσχυση των Δήμων και των έργων ύδρευσης και αποχέτευσης. Η πραγματικότητα είναι ότι πολλές δημοτικές υποδομές έχουν «γεράσει», με αποτέλεσμα υψηλές απώλειες, ενεργειακό κόστος και μειωμένη αξιοπιστία υπηρεσιών. Η ενίσχυση αυτή στοχεύει να καλύψει ακριβώς αυτά τα κενά.
Δεύτερον, δρομολογείται η διαμόρφωση μιας ενιαίας Εθνικής Στρατηγικής για το νερό, μέσα από ουσιαστική διαβούλευση με την Αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα. Η στρατηγική φιλοδοξεί να αποτυπώσει τις πραγματικές ανάγκες ανά περιοχή και να θέσει προτεραιότητες με ορίζοντα χρόνου, ώστε οι παρεμβάσεις να μην είναι περιστασιακές αλλά να «κουμπώνουν» σε ένα συνεκτικό σχέδιο.
Τρίτον, προωθείται η συνένωση δυνάμεων και η δημιουργία οικονομιών κλίμακας, μέσω του νέου μοντέλου ολιστικής διαχείρισης των υδάτων που θεσπίζεται με νομοσχέδιο το οποίο συζητείται στη Βουλή. Ο πυλώνας αυτός στοχεύει να δώσει απάντηση στο πρόβλημα των πολλών, μικρών και συχνά υποστελεχωμένων παρόχων, που δυσκολεύονται να υλοποιήσουν επενδύσεις ή να εφαρμόσουν σύγχρονες πρακτικές διαχείρισης.
Τέταρτον, δίνεται έμφαση στην αξιοποίηση ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, ώστε η Ελλάδα να επιταχύνει τις αλλαγές με τεχνική υποστήριξη, καλύτερο σχεδιασμό έργων και πρόσβαση σε κεφάλαια για κρίσιμες υποδομές.
Πλάνο τετραετίας: 901 έργα σε πάνω από 170 Δήμους
Κατά τη δεύτερη τετραετία της κυβέρνησης, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοίνωσε ένα ευρύ φάσμα δομικών παρεμβάσεων: 901 έργα σε πάνω από 170 Δήμους, δηλαδή σε περισσότερους από έναν στους δύο Δήμους της χώρας, συνολικού προϋπολογισμού 3,4 δισ. ευρώ για ύδρευση και αποχέτευση. Η κλίμακα του προγράμματος δείχνει ότι η πολιτική δεν περιορίζεται σε επιμέρους «μπαλώματα», αλλά στοχεύει σε συνολική αναβάθμιση δικτύων και υποδομών, με μετρήσιμα αποτελέσματα στην επάρκεια, στην ποιότητα και στην αξιοπιστία της παροχής.
Παράλληλα, έχουν προχωρήσει θεσμικές παρεμβάσεις που συμπληρώνουν τις επενδύσεις. Το 2022 καταρτίστηκε για πρώτη φορά Εθνικό Επιχειρησιακό Σχέδιο για το πόσιμο νερό, το οποίο προβλέπεται να επικαιροποιηθεί τον Μάρτιο του 2027. Επίσης, εγκρίθηκαν τα επικαιροποιημένα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών το 2024 και τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας το 2025, ενώ θεσπίστηκε νέο πλαίσιο για το πόσιμο νερό και για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Η ΡΑΑΕΥ και οι νέοι κανόνες εποπτείας, σχεδιασμού και τιμολόγησης
Κομβική μεταρρύθμιση αποτέλεσε η ίδρυση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Η ΡΑΑΕΥ αναλαμβάνει την εποπτεία των παρόχων υπηρεσιών ύδατος και τον έλεγχο της εφαρμογής των κανόνων κοστολόγησης και τιμολόγησης, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Από την 1η Ιανουαρίου 2025, οι πάροχοι υποχρεούνται να καταρτίζουν masterplan, που περιλαμβάνει νέες πηγές τροφοδοσίας και επενδυτικό σχέδιο. Ταυτόχρονα, απαιτείται διαχειριστική επάρκεια και υποβολή ποσοτικών στοιχείων για ύδρευση και τιμολόγηση σε πληροφοριακό σύστημα, βάσει συγκεκριμένων δεικτών αξιολόγησης. Πρόκειται για μια αλλαγή που μετατοπίζει το βάρος από την «πυροσβεστική» αντιμετώπιση προβλημάτων σε προληπτικό σχεδιασμό και συστηματική παρακολούθηση.
Το νέο πλαίσιο τιμολόγησης εισάγει διαφανείς κανόνες και κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα με την κατανάλωση, με στόχο να προστατεύεται η βασική ανάγκη πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή πρώτη κλίμακα. Προβλέπονται επίσης ειδικά τιμολόγια για ευάλωτα νοικοκυριά, πολύτεκνες και τρίτεκνες οικογένειες και δημόσιες κοινωνικές υποδομές. Παράλληλα, ρυθμίζονται ζητήματα όπως οι αφανείς διαρροές, η συχνότητα καταμέτρησης και ο έλεγχος των τιμολογίων από τη ΡΑΑΕΥ.
Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα: μακρόπνοος σχεδιασμός για έναν στρατηγικό πόρο
Κεντρικό στοιχείο της νέας πολιτικής είναι η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η οποία για πρώτη φορά επιδιώκει να δημιουργήσει ένα μακρόπνοο πλαίσιο πολιτικής για τη διαχείριση του νερού στη χώρα. Αντιμετωπίζει το νερό ως στρατηγικό εθνικό πόρο και θέτει τις βάσεις για προστασία και βιώσιμη αξιοποίησή του, συνδέοντάς το με την κλιματική προσαρμογή, την περιβαλλοντική προστασία, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη.
Τέλος στον κατακερματισμό: συνενώσεις παρόχων και ενιαία διαχείριση
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τη θεσμική αναδιοργάνωση του τομέα, με στόχο σαφέστερους κανόνες, ενιαία εποπτεία και μεγαλύτερη διαχειριστική επάρκεια. Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή στοχεύει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδάτινων πόρων στους τομείς της ύδρευσης, της άρδευσης και της αποχέτευσης.
Προβλέπεται η συνένωση 70 παρόχων σε δύο μεγάλους δημόσιους οργανισμούς, την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, διασφαλίζοντας τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού. Η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει την αρμοδιότητά της σε περιοχές της Αττικής, της Βοιωτίας, της Φωκίδας και της Εύβοιας, ενώ η ΕΥΑΘ επεκτείνεται στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική. Παράλληλα, οι δύο οργανισμοί αναλαμβάνουν και αρμοδιότητες άρδευσης, επιδιώκοντας ενιαία διαχείριση, οικονομίες κλίμακας και περιορισμό των απωλειών.
Η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από επενδύσεις σε υποδομές, διευθέτηση χρεών των ΔΕΥΑ, πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και ενίσχυση στελέχωσης με εξειδικευμένο προσωπικό, ενώ διασφαλίζονται τα δικαιώματα των εργαζομένων που μεταφέρονται στους νέους φορείς. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η θεσμοθέτηση Σχεδίων Ασφάλειας Τροφοδοσίας Νερού.
Διεθνής τεχνογνωσία και κρίσιμες υποδομές για ανθεκτικά δίκτυα
Παράλληλα, η κυβέρνηση επιδιώκει την αξιοποίηση διεθνούς τεχνογνωσίας. Μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (TSI) υλοποιείται η πρωτοβουλία «Εκσυγχρονισμός της διακυβέρνησης των παρόχων υπηρεσιών ύδατος στην Ελλάδα», αξιοποιώντας τεχνική βοήθεια για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Επιπλέον, έχει υπογραφεί συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για κρίσιμες υποδομές και δίκτυα στα ύδατα και στην ενέργεια, με στόχο καλύτερο σχεδιασμό, ταχύτερη υλοποίηση έργων, ανθεκτικότητα δικτύων, μείωση απωλειών και διασφάλιση επάρκειας.
Το συνολικό σχέδιο επιχειρεί να μετατρέψει τη διαχείριση του νερού από ένα μωσαϊκό διάσπαρτων πρακτικών σε ένα συνεκτικό σύστημα με κανόνες, έλεγχο, επενδύσεις και στρατηγικό ορίζοντα. Σε μια εποχή που η λειψυδρία και τα ακραία φαινόμενα γίνονται συχνότερα, το νέο μοντέλο διαχείρισης του νερού δεν παρουσιάζεται απλώς ως διοικητική αλλαγή, αλλά ως απαραίτητη προϋπόθεση για ασφάλεια, ανάπτυξη και ποιότητα ζωής σε όλη τη χώρα.