Με την αντίστροφη μέτρηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 να έχει αρχίσει, οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών για το τελικό ύψος των δαπανών παραμένουν σημαντικές.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, μετά την ανταλλαγή απόψεων για συμβιβαστική πρόταση της απερχόμενης Κυπριακής Προεδρίας, κάλεσε την Ιρλανδία, η οποία ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ από την 1η Ιουλίου, να συνεχίσει τις προσπάθειες για την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2026. Στόχος είναι να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νομοθετικές διαδικασίες μέσα στο 2027 και να ξεκινήσουν οι χρηματοδοτήσεις από τον Ιανουάριο του 2028.
Η διαπραγμάτευση στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων γίνεται με βάση την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για σημαντική αύξηση του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, κοντά στα 2 τρισ. ευρώ, από περίπου 1,2-1,3 τρισ. ευρώ στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο 2021-2027.
Η πρόταση της Κυπριακής Προεδρίας και οι αντιδράσεις του Βορρά
Σύμφωνα με το Euronews και το Reuters, η Κυπριακή Προεδρία πρότεινε μείωση των δαπανών κατά 32,8 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 2% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν, σε μια προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών μεταξύ των κρατών-μελών.
Η πρόταση, ωστόσο, δεν ικανοποίησε τις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία, οι οποίες ζητούν βαθύτερες περικοπές.
Η Γερμανία, που είναι ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, φέρεται να ζητά περικοπή της τάξης των 400 δισ. ευρώ από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σύμφωνα με έγγραφο της γερμανικής κυβέρνησης που επικαλείται το Reuters, το σχέδιο της Κομισιόν θα αύξανε την ετήσια γερμανική εισφορά σε πάνω από 50 δισ. ευρώ, ενώ ακόμη και μετά από μια περικοπή 400 δισ. ευρώ ο νέος προϋπολογισμός θα παρέμενε υψηλότερος κατά 27% σε σχέση με τον σημερινό.
Οι νέες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σε πραγματικούς όρους, εφόσον αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, ο προτεινόμενος προϋπολογισμός δεν είναι τόσο αυξημένος όσο δείχνουν τα ονομαστικά μεγέθη. Σε σταθερές τιμές 2025, οι δαπάνες για την περίοδο 2028-2034 υπολογίζονται περίπου στα 1,7 τρισ. ευρώ, ενώ σε αυτές περιλαμβάνονται και δαπάνες για την αποπληρωμή χρεολυσίων από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης, που δεν αφορούν νέες χρηματοδοτήσεις.
Η αύξηση του προϋπολογισμού που προτείνει η Κομισιόν συνδέεται κυρίως με νέες ανάγκες και προτεραιότητες της ΕΕ, όπως η ενίσχυση της άμυνας, της ενεργειακής ασφάλειας και της ανταγωνιστικότητας, σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών και εμπορικών πιέσεων από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.
Ο Πολωνός επίτροπος Προϋπολογισμού, Πιοτρ Σεραφίν, έχει προειδοποιήσει ότι ένας «φειδωλός» προϋπολογισμός δεν σημαίνει αναγκαστικά και σύγχρονος προϋπολογισμός, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να περικοπούν πρώτα οι δαπάνες για νέες και επιτακτικές προτεραιότητες της ΕΕ. Σύμφωνα με τον ίδιο, πολλές από αυτές τις δαπάνες θα χρειαστεί ούτως ή άλλως να γίνουν σε εθνικό επίπεδο, αλλά με χαμηλότερη αποτελεσματικότητα.
Άμυνα, ανταγωνιστικότητα, αγροτική πολιτική και συνοχή
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει αυξημένους πόρους για την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα, την άμυνα και την πράσινη μετάβαση.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι δαπάνες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, ενώ για την ασφάλεια, την άμυνα και τη διαστημική δραστηριότητα προβλέπεται σημαντική αύξηση σε σχέση με την τρέχουσα προγραμματική περίοδο. Παράλληλα, προβλέπονται πόροι για τα ερευνητικά προγράμματα μέσω του Horizon Europe, καθώς και για την πράσινη μετάβαση και τη στροφή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε καθαρή ενέργεια.
Για τη στήριξη των αγροτικών εισοδημάτων μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής προβλέπονται περίπου 300 δισ. ευρώ, ενώ για τις πολιτικές συνοχής, κυρίως μέσω των αναπτυξιακών ταμείων και του Κοινωνικού Ταμείου, προβλέπονται περίπου 450 δισ. ευρώ.
Τι αλλάζει με τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια
Μία από τις βασικές καινοτομίες της πρότασης της Κομισιόν είναι η ενοποίηση των δαπανών για τη συνοχή, τον αγροτικό τομέα και τη μετανάστευση σε ένα ενιαίο «Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης» για κάθε κράτος-μέλος.
Το νέο σχήμα θυμίζει τη λογική των εθνικών σχεδίων του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς θα συνδέει τις επενδύσεις με μεταρρυθμίσεις, επιδιώκοντας μεγαλύτερη ευελιξία και καλύτερη στόχευση των ευρωπαϊκών πόρων.
Με βάση την πρόταση της Κομισιόν, η Ελλάδα δικαιούται συνολικά 49,2 δισ. ευρώ για την επταετία 2028-2034 στο πλαίσιο του ευρύτερου Σχεδίου Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης.
Η τελική μάχη στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου
Η τελική διαπραγμάτευση αναμένεται να είναι δύσκολη, καθώς η έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτεί ομοφωνία μεταξύ των 27 κρατών-μελών και τη σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Οι χώρες του Βορρά πιέζουν για περιορισμό των δαπανών, ενώ χώρες που δίνουν έμφαση στη συνοχή, στην αγροτική πολιτική και στις νέες κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες ζητούν έναν προϋπολογισμό ικανό να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες της περιόδου.
Η τελική μάχη αναμένεται να δοθεί στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου, με την Ιρλανδική Προεδρία να καλείται να διαμορφώσει τον συμβιβασμό που θα επιτρέψει στην ΕΕ να εισέλθει στη νέα προγραμματική περίοδο χωρίς καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση.