Το μεγάλο επενδυτικό κύμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχει γιγαντωθεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, με αιχμή τα φωτοβολταϊκά που σε πολλές περιπτώσεις εξελίχθηκαν σε «μονοκαλλιέργεια» επενδύσεων. Πλέον, όμως, στην ίδια εξίσωση μπαίνουν δυναμικά και οι μονάδες αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, καθώς όλο και περισσότεροι επενδυτές διακρίνουν μια νέα, σημαντική ευκαιρία. Στον πυρήνα αυτής της στροφής βρίσκεται το ίδιο ζητούμενο: η οικονομική αξία που μπορούν να αποδώσουν οι επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες στην Ελλάδα, ειδικά όταν συγκρίνονται με τις αποδόσεις σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
Η χώρα μας διαθέτει από τα καλύτερα ηλιακά δυναμικά στην Ευρώπη και ταυτόχρονα έχει υιοθετήσει φιλόδοξους κλιματικούς στόχους, που επιταχύνουν την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Παράλληλα, η αγορά ηλεκτρισμού στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από έντονες αυξομειώσεις τιμών, στοιχείο που—τουλάχιστον σε αυτή τη φάση—ευνοεί ιδιαίτερα τις μπαταρίες. Ωστόσο, η εμπειρία της τελευταίας διετίας δείχνει ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο: οι επενδυτές στα φωτοβολταϊκά είδαν τα έσοδά τους να συμπιέζονται αισθητά, ως αποτέλεσμα του «κανιβαλισμού» που προκάλεσε η μαζική συσσώρευση έργων χωρίς αντίστοιχα επαρκή και ευέλικτη ζήτηση.
Επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες στην Ελλάδα: Τι δείχνει η ευρωπαϊκή σύγκριση
Μια πιο καθαρή εικόνα για το πού στέκεται η Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη προκύπτει από πρόσφατα στοιχεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως αποτυπώνονται σε έκθεση του ENTSO-E. Εκεί φαίνεται ότι η «αξία» των φωτοβολταϊκών—δηλαδή το έσοδο ή η αποτίμηση της παραγόμενης ενέργειας ανά μεγαβατώρα—διαφέρει έντονα από χώρα σε χώρα. Στη Γηραιά Ήπειρο οι αποκλίσεις είναι μεγάλες: από περίπου 27 ευρώ/MWh στην Πορτογαλία έως 94 ευρώ/MWh στην Ιταλία.
Για την Ελλάδα, η αντίστοιχη αξία το τελευταίο δωδεκάμηνο διαμορφώθηκε στα 43 ευρώ/MWh. Πρόκειται για επίπεδο που βρίσκεται κοντά σε άλλες αγορές με έντονη διείσδυση φωτοβολταϊκών, όπου η υψηλή παραγωγή τις μεσημεριανές ώρες πιέζει τις τιμές και περιορίζει τα έσοδα των παραγωγών. Με απλά λόγια, όσο περισσότερο «γεμίζει» το σύστημα με φωτοβολταϊκά που παράγουν ταυτόχρονα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα οι τιμές να πέφτουν ακριβώς στις ώρες αιχμής της παραγωγής τους.
Αυτός είναι και ο βασικός μηχανισμός πίσω από τον λεγόμενο «κανιβαλισμό» των εσόδων: η τεχνολογία που αρχικά απολάμβανε υψηλή αξία, βλέπει την αξία της να μειώνεται όταν γίνεται υπερβολικά κυρίαρχη, χωρίς να συνοδεύεται από επαρκή εργαλεία ευελιξίας (αποθήκευση, διασυνδέσεις, διαχείριση ζήτησης).
Γιατί οι μπαταρίες δείχνουν σήμερα πιο ελκυστικές
Εκεί ακριβώς έρχονται οι μπαταρίες να αλλάξουν τα δεδομένα. Η αποθήκευση ενέργειας δεν «ανταγωνίζεται» απλώς τα φωτοβολταϊκά—τα συμπληρώνει, μεταφέροντας ενέργεια από ώρες χαμηλής τιμής σε ώρες υψηλής τιμής. Και στην Ελλάδα, όπου οι ημερήσιες διακυμάνσεις μπορεί να είναι έντονες, η συγκεκριμένη δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερη αξία.
Σύμφωνα με τα συγκριτικά στοιχεία, η Ελλάδα κατατάσσεται δεύτερη στην Ευρώπη ως προς την αξία της αποθήκευσης, με 798 ευρώ ανά εγκατεστημένο μεγαβάτ. Μπροστά βρίσκεται οριακά μόνο η Ουγγαρία με 800 ευρώ/MW, ενώ οι υπόλοιπες χώρες εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές, που ξεκινούν από τα 215 ευρώ/MW στη Νορβηγία και κινούνται ανοδικά ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της κάθε αγοράς.
Αυτή η αποτίμηση βασίζεται στη διαφορά μεταξύ της χαμηλότερης και της υψηλότερης τιμής ηλεκτρισμού μέσα στην ίδια ημέρα, καθώς και στη διάρκεια αποθήκευσης, που συνήθως υπολογίζεται σε δύο ή τέσσερις ώρες. Το επιχειρηματικό μοντέλο είναι ξεκάθαρο: μια μπαταρία «αγοράζει» (αποθηκεύει) ενέργεια όταν είναι φθηνή και την «πουλά» (την εγχέει στο δίκτυο) όταν η τιμή ανεβαίνει, αποκομίζοντας κέρδη από τη διαφορά.
Το παράθυρο ευκαιρίας και ο κίνδυνος επανάληψης του «κανιβαλισμού»
Οι ειδικοί της εγχώριας αγοράς επισημαίνουν ότι οι συνθήκες σήμερα είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές για τις πρώτες μπαταρίες που θα συνδεθούν στο ελληνικό δίκτυο. Αυτό συμβαίνει επειδή, σε μια αγορά με ακόμα περιορισμένη εγκατεστημένη αποθήκευση, οι ευκαιρίες arbitrage (η αξιοποίηση της διαφοράς τιμών) είναι περισσότερες και συχνά πιο αποδοτικές.
Όμως, το πλεονέκτημα αυτό δεν θα διαρκέσει για πάντα. Όσο αυξάνεται ο αριθμός των μπαταριών, τόσο τείνουν να εξομαλύνονται οι τιμές μεταξύ χαμηλών και υψηλών ωρών, μειώνοντας σταδιακά τα περιθώρια κέρδους. Με άλλα λόγια, υπάρχει ο κίνδυνος η αγορά αποθήκευσης να ακολουθήσει μια αντίστοιχη πορεία με τα φωτοβολταϊκά: οι πρώτοι να ωφεληθούν περισσότερο και οι επόμενοι να βρεθούν σε ένα περιβάλλον πιο ανταγωνιστικό και λιγότερο προσοδοφόρο.
Συμπέρασμα: Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Η ευρωπαϊκή σύγκριση δείχνει ότι οι επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες στην Ελλάδα έχουν μεν ισχυρά θεμελιώδη—ήλιο, στόχους απανθρακοποίησης και αγορά με διακυμάνσεις—αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν τις ίδιες προκλήσεις ωρίμανσης που έχουν φανεί και αλλού. Τα φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα αποτιμώνται σε επίπεδα που αντανακλούν την υψηλή διείσδυση και τη συμπίεση τιμών, ενώ η αποθήκευση εμφανίζει εξαιρετικά υψηλή αξία, γεγονός που εξηγεί το αυξανόμενο επενδυτικό ενδιαφέρον.
Σε τελική ανάλυση, το «πόσο αξίζουν» οι επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες στην Ελλάδα δεν κρίνεται μόνο από τους αριθμούς του σήμερα, αλλά και από το πόσο γρήγορα θα μεταβληθεί η αγορά καθώς θα προστίθενται νέες μονάδες. Όποιος αξιολογεί σοβαρά τις επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες στην Ελλάδα χρειάζεται να βλέπει πέρα από το αρχικό κύμα ενθουσιασμού: η ευκαιρία είναι πραγματική, αλλά όσο το σύστημα γεμίζει, η απόδοση θα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από τον σωστό χρονισμό, τη σωστή τοποθεσία, τη σωστή στρατηγική εμπορίας και—πάνω απ’ όλα—την ικανότητα προσαρμογής σε μια αγορά που αλλάζει γρήγορα.