Το ερώτημα δεν είναι πια πώς μοιράζεις σπάνιους πόρους, αλλά πώς παράγεις καινούριους. Με αυτή τη μετατόπιση ως αφετηρία, ο Κυριάκος Πιερρακάκης ανέπτυξε στις Βρυξέλλες το κεντρικό του επιχείρημα: το ευρώ δεν μπορεί να είναι ισχυρότερο από την οικονομία που στέκεται πίσω του.
Η φράση δεν λειτουργεί ως απλή διαπίστωση· είναι μια προειδοποίηση και ταυτόχρονα ένας οδηγός πολιτικής. Αν η Ευρώπη θέλει ισχυρό νόμισμα, οφείλει να χτίσει ισχυρότερη παραγωγική βάση, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και πιο πειστική αξιοπιστία.
Στην ετήσια διάσκεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό («Boost Europe»), που πραγματοποιήθηκε σήμερα (02/07), ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών μίλησε με διπλή ιδιότητα: ως υπουργός και ως πρόεδρος του Eurogroup, ανοίγοντας τον κύκλο των ομιλιών αμέσως μετά τον επίτροπο Προϋπολογισμού Πιοτρ Σεραφίν.
Στην τοποθέτησή του, έδεσε τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό με την ίδια την ισχύ του κοινού νομίσματος, όχι μόνο εξαιτίας των τομέων που χρηματοδοτεί, αλλά κυρίως λόγω της οικονομικής λογικής που ενσωματώνει.
Το ευρώ δεν μπορεί να είναι ισχυρότερο από την οικονομία που στέκεται πίσω του
Ο κ. Πιερρακάκης το έθεσε ωμά: «Οι αγορές δεν επενδύουν σε νομίσματα. Επενδύουν στην παραγωγική ικανότητα, την ανθεκτικότητα και την αξιοπιστία των οικονομιών που τα εκδίδουν».
Με άλλα λόγια, η νομισματική ισχύς δεν είναι αυτόνομο μέγεθος. Δεν προκύπτει από ευχές ή από επικοινωνιακές διακηρύξεις, αλλά από το κατά πόσο η ευρωπαϊκή οικονομία μπορεί να παράγει αξία, να καινοτομεί, να αντέχει σε κρίσεις και να τηρεί κανόνες που εμπνέουν εμπιστοσύνη.
Σε αυτή τη συλλογιστική, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός αποκτά ρόλο «υποδομής εμπιστοσύνης». Στηρίζει το ευρώ μέσω όσων χρηματοδοτεί—συνοχή, έρευνα, άμυνα, ενέργεια, αλλά και τη στήριξη στην Ουκρανία—όμως η ουσία βρίσκεται αλλού: στον τρόπο που οργανώνει προτεραιότητες, ευθυγραμμίζει κίνητρα και δημιουργεί κλίμακα για επενδύσεις που καμία χώρα μόνη της δεν θα μπορούσε να πετύχει με την ίδια ταχύτητα ή το ίδιο μέγεθος.
Από το μηδενικό άθροισμα στη νέα ευρωπαϊκή αξία
Ο πυρήνας της πρότασης του προέδρου του Eurogroup είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η συζήτηση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028–2034.
Αντί να αντιμετωπίζεται ως μια άσκηση μηδενικού αθροίσματος—ποιος θα πάρει τι από μια «πίτα» που δεν μεγαλώνει—να μετατραπεί σε άσκηση θετικού αθροίσματος: πώς θα δημιουργηθεί νέα ευρωπαϊκή αξία, πώς θα παραχθούν νέοι πόροι και πώς θα διευρυνθεί η κοινή παραγωγική ικανότητα.
Για να ενισχύσει το επιχείρημα, επικαλέστηκε ιστορικά προηγούμενα που επιβεβαιώνουν ότι η Ευρώπη πετυχαίνει όταν μειώνει τον κατακερματισμό και αποκτά κλίμακα: από την ΕΚΑΧ έως την Ενιαία Αγορά.
Η λογική είναι ξεκάθαρη. Όταν η Ευρώπη λειτουργεί ως 27 παράλληλες μικρές αγορές, πληρώνει «πριμ» αναποτελεσματικότητας. Όταν λειτουργεί ως μια ενιαία αγορά με κοινά εργαλεία, κερδίζει ανταγωνιστικότητα. Και η ανταγωνιστικότητα, τελικά, είναι το έδαφος πάνω στο οποίο πατάει η ισχύς του ευρώ.
Τηλεπικοινωνίες, φάσμα και το παράδειγμα του 5G
Το πιο συγκεκριμένο και αιχμηρό παράδειγμα που ανέδειξε αφορούσε το φάσμα των τηλεπικοινωνιών. Πρόκειται για στρατηγικό πόρο, όπως σημείωσε, επειδή στηρίζει την τεχνητή νοημοσύνη, τη δορυφορική συνδεσιμότητα και τις αμυντικές δυνατότητες νέας γενιάς. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη το διαχειρίζεται σήμερα μέσα από 27 ξεχωριστά συστήματα δημοπρασιών, με 27 ρυθμιστές και 27 διαφορετικές προσεγγίσεις—δηλαδή με δομικό κατακερματισμό σε έναν τομέα που από τη φύση του απαιτεί συντονισμό και κλίμακα.
Ως αντιπαράδειγμα, έφερε την ελληνική δημοπρασία 5G του 2020, όπου το 25% των εσόδων διοχετεύθηκε σε ειδικό ταμείο για την ανάπτυξη του οικοσυστήματος εφαρμογών. Η επισήμανσή του ήταν καθοριστική: «Η αξία του 5G δεν προέρχεται από την υποδομή, αλλά από το οικοσύστημα γύρω της». Δηλαδή, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η πραγματική απόδοση έρχεται όταν πάνω στο δίκτυο χτίζονται υπηρεσίες, εφαρμογές, επιχειρηματικά μοντέλα, λύσεις για τη βιομηχανία, την υγεία, τη μετακίνηση και την άμυνα.
Με βάση αυτή τη λογική, ο κ. Πιερρακάκης πρότεινε συγχρονισμό των μελλοντικών δημοπρασιών 6G σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να μειωθεί ο κατακερματισμός και να δημιουργηθεί ενιαία κλίμακα. Παράλληλα, εισηγήθηκε μέρος των εσόδων να αξιοποιείται ως ίδιος πόρος του ΠΔΠ, ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) να ενισχυθεί για τη χρηματοδότηση εφαρμογών και οικοσυστημάτων—εκεί δηλαδή που «γεννιέται» η προστιθέμενη αξία.
Μεταρρυθμίσεις και προτεραιότητες: το αποτύπωμα του Ταμείου Ανάκαμψης
Ο πρόεδρος του Eurogroup χαιρέτισε επίσης τη λογική του επιτρόπου Σεραφίν να συνδέει μεταρρυθμίσεις με χρηματοδοτικές προτεραιότητες, κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης. Η σύνδεση αυτή λειτουργεί ως μηχανισμός αξιοπιστίας: οι πόροι δεν διοχετεύονται απλώς για να δαπανηθούν, αλλά για να «μεταφραστούν» σε αλλαγές που αυξάνουν την παραγωγικότητα και θωρακίζουν την οικονομία. Έτσι, ο προϋπολογισμός δεν είναι μόνο εργαλείο δαπανών· γίνεται εργαλείο μετασχηματισμού.