Ως τα τέλη του έτους, το ΥΠΕΝ καλείται να υποβάλει στην Κομισιόν μια σαφή και μετρήσιμη δέσμευση για την ισχύ αποθήκευσης ενέργειας που θα εγκαταστήσει η Ελλάδα έως το 2028.
Η υποχρέωση αυτή δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική διαδικασία. Αντίθετα, αποτελεί κρίσιμο βήμα για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας σε μια περίοδο όπου το ενεργειακό σύστημα πιέζεται από δύο κατευθύνσεις: από τη μία, την αναζωπύρωση μιας νέας ενεργειακής κρίσης και, από την άλλη, τις ολοένα εντονότερες οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κλάδος των ΑΠΕ.
Η τριμερής συμφωνία που τέθηκε σε ισχύ την περασμένη εβδομάδα —με συμμετοχή της Κομισιόν, των κυβερνήσεων, της βιομηχανίας και της αγοράς ενέργειας— έρχεται να δώσει ένα κοινό πλαίσιο και μια σαφή κατεύθυνση: κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να δεσμευτεί για την προσθήκη συγκεκριμένης ισχύος αποθήκευσης από φέτος έως το 2028. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο συνολικός στόχος κινείται στα 30-35 GW νέων έργων αποθήκευσης, ώστε να ενισχυθεί η ευελιξία του συστήματος και να περιοριστούν οι στρεβλώσεις που προκαλεί η υψηλή διείσδυση μεταβλητών ΑΠΕ.
Γιατί οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας είναι πλέον μονόδρομος
Το τελευταίο διάστημα, οι εξελίξεις στην αγορά ηλεκτρισμού ανέδειξαν με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της ευελιξίας, οδηγεί σε νέα προβλήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι όσα συνέβησαν στους παραγωγούς φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα, οι οποίοι βίωσαν απώλειες εσόδων που σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν έως και το 60%.
Η εικόνα αυτή δεν προέκυψε από «κακή συγκυρία», αλλά από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένα σύστημα όταν έχει μεγάλες ποσότητες παραγωγής που δεν μπορούν να απορροφηθούν την ώρα που παράγονται. Οι αναγκαστικές περικοπές (curtailments), μαζί με μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές ωριαίες τιμές ηλεκτρισμού σε αρκετές ημέρες, συμπίεσαν δραματικά τα έσοδα. Η Πολιτεία προσπάθησε να μετριάσει μέρος της ζημιάς: το ΥΠΕΝ πέρασε πρόσφατα τροπολογία που επιτρέπει την αποζημίωση παραγωγών όταν η τιμή γίνεται μηδενική, ώστε να ανακτηθεί έστω ένα μέρος των απωλειών.
Ωστόσο, υπάρχει ευρεία συμφωνία στην αγορά ότι αυτές οι λύσεις είναι προσωρινές. Οριστικό τέλος σε αυτό το αδιέξοδο μπορούν να βάλουν μόνο οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσουν με ρυθμό αντίστοιχο των αναγκών του συστήματος. Η αποθήκευση επιτρέπει την αξιοποίηση της «περίσσειας» παραγωγής όταν υπάρχει υπερπροσφορά και τη διάθεσή της σε ώρες αιχμής, όταν οι τιμές είναι υψηλότερες και η ζήτηση μεγαλύτερη. Με άλλα λόγια, μετατρέπει τη μεταβλητότητα από πρόβλημα σε ευκαιρία.
Η ευρωπαϊκή συμφωνία και ο συγκεκριμένος στόχος για εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας ως το 2028
Η τριμερής συμφωνία της Ε.Ε. δεν περιορίζεται σε ευχές και γενικές κατευθύνσεις. Θέτει συγκεκριμένες υποχρεώσεις και καταμερισμό ρόλων, ώστε να αρθούν στην πράξη τα εμπόδια που κρατούν πίσω τα έργα.
Στο πλαίσιό της, οι εταιρείες ενέργειας και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες θα παρέχουν ετήσιες εκτιμήσεις για τα νέα έργα που σχεδιάζουν. Αυτή η ροή πληροφόρησης στοχεύει να μειώσει την αβεβαιότητα, να βοηθήσει στον καλύτερο προγραμματισμό δικτύων και να διευκολύνει τη χρηματοδότηση ώριμων έργων.
Οι κυβερνήσεις, από την πλευρά τους, δεσμεύονται να στηρίξουν τις επενδύσεις απομακρύνοντας ρυθμιστικά εμπόδια, επιταχύνοντας διαδικασίες και θέτοντας τις χρεώσεις δικτύου στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο. Πρόκειται για κρίσιμο σημείο: η αποθήκευση, ιδίως οι μπαταρίες, έχει ανάγκη από προβλέψιμους κανόνες σύνδεσης, σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και χρεώσεις που δεν «τιμωρούν» την ίδια την ευελιξία που το σύστημα έχει ανάγκη.
Η Κομισιόν, τέλος, αναλαμβάνει να στηρίξει οικονομικά την προσπάθεια μέσω της Τράπεζας Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας και του Ταμείου Καινοτομίας, προσφέροντας πρόσβαση σε κεφάλαια που μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για νέες εγκαταστάσεις.
Τι πρέπει να αποφασίσει η Ελλάδα και ποιο είναι το διακύβευμα
Μέχρι στιγμής, η Ελλάδα δεν έχει υποβάλει ακόμη τη δέσμευσή της για το ακριβές μέγεθος ισχύος αποθήκευσης που θα στοχεύσει έως το 2028, κάτι που οφείλει να πράξει πριν από τα τέλη του έτους. Η επιλογή του «νούμερου» δεν είναι απλώς μια πολιτική δήλωση. Θα αποτελέσει έμμεσο δείκτη για το πόσο γρήγορα θεωρεί ρεαλιστικό το κράτος ότι μπορούν να υλοποιηθούν οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας μέσα στην επόμενη διετία και έως το 2028 συνολικά.
Στο πεδίο των έργων, το 2026 αναμένεται να είναι κομβικό. Φέτος εγκαθίστανται τα πρώτα 700 MW μπαταριών με κρατική στήριξη, ενώ παράλληλα αναμένεται να ξεκινήσουν σταδιακά οι εγκαταστάσεις των μπαταριών 4,7 GW που θα λειτουργούν με καθαρά εμπορικούς όρους. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η κρίσιμη εξίσωση που καλείται να λύσει η χώρα: ποιο μέρος αυτής της νέας ισχύος μπορεί πράγματι να υλοποιηθεί εγκαίρως, με δεδομένες τις απαιτήσεις αδειοδότησης, σύνδεσης, εξοπλισμού, χρηματοδότησης και κατασκευής.
Η σύγκριση με άλλες χώρες δείχνει την κλίμακα του ανταγωνισμού και το πόσο γρήγορα κινούνται οι αγορές: η Ιταλία έχει ήδη δεσμευτεί για 11 GW, η Βουλγαρία για 1.290 MW και η Ρουμανία για 2.496 MW. Οι δεσμεύσεις αυτές λειτουργούν ως σήμα τόσο προς τις Βρυξέλλες όσο και προς την αγορά, ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι και προτεραιότητες.