Σταθερά κερδίζει έδαφος τα τελευταία χρόνια η παροχή σίτισης ως ένα πρακτικό και στοχευμένο «μαξιλάρι» για το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων. Τα ευρήματα της έρευνας του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ και της Edenred δείχνουν ότι οι διατακτικές και οι κάρτες σίτισης δεν αποτελούν πλέον ένα περιθωριακό προνόμιο, αλλά έναν θεσμό που, όπου εφαρμόζεται, επηρεάζει άμεσα τις καθημερινές επιλογές κατανάλωσης, τη διατροφική ασφάλεια και την οικονομική αντοχή των νοικοκυριών.
Την ίδια στιγμή, αναδεικνύεται ένα σαφές μήνυμα προς την αγορά: περισσότερη ενημέρωση και ισχυρότερα κίνητρα μπορούν να διευρύνουν σημαντικά την υιοθέτηση της παροχής σίτισης από τις επιχειρήσεις.
Παροχή σίτισης: πόσοι εργαζόμενοι τη λαμβάνουν και τι μορφή έχει
Σύμφωνα με την έρευνα, το 23,1% των εργαζομένων λαμβάνει παροχή σίτισης από τον εργοδότη του, είτε σε σταθερή βάση είτε περιστασιακά. Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους τέσσερις έχει πρόσβαση σε αυτό το συμπληρωματικό όφελος, στοιχείο που επιβεβαιώνει τη σταδιακή εδραίωσή του στην αγορά εργασίας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι για τη μεγάλη πλειονότητα όσων λαμβάνουν παροχή σίτισης (87,5%), το ποσό παραμένει κάτω από το ισχύον αφορολόγητο όριο. Αυτό ενισχύει την εικόνα της παροχής σίτισης ως ενός εργαλείου που λειτουργεί συμπληρωματικά στον μισθό, με τρόπο που μπορεί να είναι δημοσιονομικά αποδοτικός και διαχειρίσιμος τόσο για τον εργαζόμενο όσο και για τον εργοδότη.
Σε ό,τι αφορά τη διάρκεια, η παροχή σίτισης δεν εμφανίζεται ως πρόσκαιρη πρακτική: το 46,7% των δικαιούχων την λαμβάνει για περισσότερα από τρία χρόνια, ενώ το 42,4% την έχει για διάστημα από ένα έως τρία έτη. Πρόκειται για μια ένδειξη ότι, όταν μια επιχείρηση την εντάσσει στην πολιτική παροχών της, τείνει να τη διατηρεί.
Παροχή σίτισης και σούπερ μάρκετ: πού εξαργυρώνεται στην πράξη
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έρευνας είναι το πού τελικά κατευθύνεται η παροχή σίτισης. Η χρήση της συνδέεται σχεδόν απόλυτα με τα σούπερ μάρκετ: το 95,7% των εργαζομένων αξιοποιεί την παροχή σίτισης για αγορές εκεί. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι το 92,4% δηλώνει πως στο σούπερ μάρκετ δαπανά το μεγαλύτερο μέρος του ποσού, ενώ το 89,7% πραγματοποιεί εκεί και τη συχνότερη χρήση.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τη «ταχύτητα» με την οποία απορροφάται το ποσό: το 64,7% των εργαζομένων εξαντλεί το διαθέσιμο υπόλοιπο μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες από τη χορήγησή του. Αυτό αποτυπώνει δύο κρίσιμες πραγματικότητες: αφενός ότι οι ανάγκες για τρόφιμα είναι άμεσες και ανελαστικές, αφετέρου ότι η παροχή σίτισης λειτουργεί ως εργαλείο κάλυψης βασικών αναγκών, όχι ως «πολυτέλεια».
Πόσο σημαντική είναι η παροχή σίτισης για τον εργαζόμενο
Για τους εργαζόμενους που τη λαμβάνουν, η παροχή σίτισης αξιολογείται ως αρκετά ή πολύ σημαντική σε ποσοστό 73,4%. Τα οφέλη δεν περιορίζονται στο οικονομικό σκέλος, αλλά επεκτείνονται και στην ψυχολογική ανακούφιση από την πίεση των καθημερινών εξόδων.
Πιο συγκεκριμένα, το 52,7% αναφέρει ότι η παροχή σίτισης τού επιτρέπει να διαθέτει περισσότερα χρήματα για αγορές τροφίμων, ενώ το 50% δηλώνει ότι συμβάλλει στη μείωση του άγχους για την κάλυψη των σχετικών δαπανών. Παράλληλα, το 55,4% τη χαρακτηρίζει πρακτική λύση για την καθημερινή διατροφή — μια φράση που αποτυπώνει τη λειτουργικότητά της σε πραγματικές συνθήκες.
Τα υποθετικά σενάρια της έρευνας φωτίζουν ακόμη περισσότερο τη σημασία της. Σε περίπτωση διπλασιασμού της παροχής σίτισης, το 50,5% των εργαζομένων δηλώνει ότι θα αγόραζε περισσότερες πρώτες ύλες για μαγείρεμα στο σπίτι, ενώ το 33,7% θεωρεί ότι θα μπορούσε να καλύπτει καθημερινά ένα γεύμα χωρίς ανησυχία ότι θα εξαντληθεί το ποσό.
Στον αντίποδα, αν η παροχή σίτισης διακοπτόταν, το 36,4% θα περιόριζε άλλες δαπάνες και το 34,2% θα μείωνε τις δαπάνες για τρόφιμα — εύρημα που δείχνει πόσο κρίσιμη μπορεί να είναι για την ισορροπία του μηνιαίου προϋπολογισμού.
Επιπλέον, η συμπεριφορά κατανάλωσης δείχνει και μια διάσταση «πιστότητας»: το 66,3% των εργαζομένων συνεχίζει να επιλέγει επιχειρήσεις του ίδιου δικτύου ακόμη και μετά την εξάντληση του ποσού της διατακτικής ή της κάρτας. Παρ’ όλα αυτά, ενώ το 52,2% δηλώνει ότι γνωρίζει τον θεσμό, το 73,1% παραδέχεται ότι δεν γνωρίζει το φορολογικό πλαίσιο που τον διέπει, αναδεικνύοντας ένα σημαντικό έλλειμμα ενημέρωσης.
Τι δείχνει η έρευνα για τις επιχειρήσεις: κίνητρα, εμπόδια και προοπτικές
Σε επίπεδο επιχειρήσεων, το 40,4% προσφέρει κάποια πρόσθετη παροχή στο προσωπικό του. Από αυτές τις επιχειρήσεις, το 70,8% παρέχει σίτιση, ενώ το 59,4% χρησιμοποιεί διατακτικές ή κάρτες σίτισης. Και εδώ, η διάρκεια εφαρμογής είναι σημαντική: στο 51,7% των περιπτώσεων η παροχή σίτισης χορηγείται για πάνω από τρία χρόνια. Το συνηθέστερο μηνιαίο ποσό κυμαίνεται μεταξύ 101 και 132 ευρώ (45%).
Οι βασικοί λόγοι χορήγησης της παροχής σίτισης σχετίζονται τόσο με τους εργαζόμενους όσο και με την επιχειρησιακή στρατηγική: στήριξη αγοραστικής δύναμης (62,5%), φορολογικά οφέλη (54,2%), διατήρηση προσωπικού (40%) και ενίσχυση εταιρικής κουλτούρας/κοινωνικής ευθύνης (39,2%).
Δεν είναι τυχαίο ότι το 77,5% των επιχειρήσεων δηλώνει πως η φορολογική μεταχείριση επηρέασε σημαντικά την απόφαση υιοθέτησης της παροχής σίτισης, ενώ το 79,2% εκτιμά ότι βελτιώνει την ικανοποίηση των εργαζομένων και το 67,5% ότι λειτουργεί ως εργαλείο προσέλκυσης ή/και διατήρησης προσωπικού.
Από την άλλη πλευρά, όσες επιχειρήσεις δεν χορηγούν παροχή σίτισης επικαλούνται κυρίως την έλλειψη ενημέρωσης (32,8%), οικονομικούς περιορισμούς (27,3%) ή το γεγονός ότι παρέχουν άλλα ωφελήματα (25,3%).
Εδώ εντοπίζεται και το πιο ισχυρό «σήμα» πολιτικής: το 71,3% των επιχειρήσεων που δεν προσφέρουν παροχή σίτισης δηλώνει ότι θα επανεξέταζε τη στάση του αν θεσπίζονταν πρόσθετα φορολογικά κίνητρα.
Παράλληλα, το 91,7% των επιχειρήσεων που ήδη προσφέρουν παροχή σίτισης βλέπει θετικά ή μάλλον θετικά το ενδεχόμενο αύξησης του ποσού. Ωστόσο, η ενημέρωση παραμένει χαμηλή: το 34,9% δηλώνει πλήρη άγνοια και το 21,2% ελλιπή γνώση του πλαισίου λειτουργίας. Παρ’ όλα αυτά, το 51,7% αξιολογεί θετικά ή μάλλον θετικά τις διατακτικές και κάρτες σίτισης ως εργαλείο στήριξης εργαζομένων και επιχειρήσεων.
Η αποδοχή στον κλάδο τροφίμων και εστίασης και ο ρόλος των προμηθειών
Στον κλάδο τροφίμων και εστίασης, το 17,9% των επιχειρήσεων αποδέχεται διατακτικές ή κάρτες σίτισης ως μέσο πληρωμής, ενώ ένα επιπλέον 21,1% εξετάζει να το κάνει στο μέλλον. Για το 70,5% όσων τις αποδέχονται, οι συναλλαγές μέσω αυτών αντιστοιχούν σε έως 5% του συνολικού τζίρου, δείχνοντας ότι πρόκειται για μεν συμπληρωματικό κανάλι, με μετρήσιμο όμως αποτύπωμα.
Οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν καταγράφουν συγκεκριμένα οφέλη: το 18,2% αναφέρει αύξηση κύκλου εργασιών, το 47,8% αύξηση της μέσης δαπάνης, το 54,6% διεύρυνση πελατολογίου, το 59,2% μεγαλύτερη σταθερότητα της πελατειακής βάσης και το 50% ενίσχυση της προβολής.
Ταυτόχρονα, το ζήτημα του κόστους είναι παρόν: το 59,1% χαρακτηρίζει υψηλές ή πολύ υψηλές τις προμήθειες. Και για όσους δεν αποδέχονται παροχές σίτισης, οι βασικοί λόγοι είναι η ελλιπής ενημέρωση (34,9%), η περιορισμένη ζήτηση (27,8%) και οι προμήθειες (14,1%).