Η περίοδος 2022-2023 υπήρξε καθοριστική για τον τομέα του ΦΠΑ και τις επιπτώσεις του στις τιμές καταναλωτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ), οι μειώσεις του ΦΠΑ επηρεάσαν σημαντικά την αγορά, μετακυλώντας τις μειώσεις στις τιμές σε ποσοστά που κυμαίνονται από 90% έως 100%.
Ειδικότερα στην Ελλάδα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις, καθώς μεγάλο μέρος του κόστους παραμένει σε αυτές.
Η επίδραση του ΦΠΑ στην Ελληνική Αγορά
Η Ελλάδα, με την ισχυρή παράδοση μικρών και ατομικών επιχειρήσεων, παρουσιάζει μοναδικές προκλήσεις. Εδώ, το κέρδος των επιχειρήσεων είναι συχνά συνυφασμένο με το εισόδημα των νοικοκυριών, άρα κάθε σχετική μείωση τιμών έχει άμεσες επιπτώσεις στον καταναλωτή.
Σημειώνεται ότι το τμήμα του οφέλους από μια μείωση του ΦΠΑ που δεν φτάνει άμεσα στον καταναλωτή, επιστρέφει σε αυτούς μέσω της αυτοαπασχόλησης και της ενίσχυσης της αγοράς εργασίας.
Αν και έως το 2020 ο μέσος βαθμός μετακύλισης των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές διαμορφωνόταν περίπου στο 50%, η αναθεώρηση της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επιφέρει σοβαρές αλλαγές.
Η μετακύλιση αναβαθμίστηκε, πλέον να φτάνει μέχρι και το 90-100%. Αυτή η στροφή αναδεικνύει την ανάγκη προσαρμογής των επιχειρηματικών στρατηγικών στις νέες συνθήκες της αγοράς.
Οι σημαντικές μειώσεις του ΦΠΑ στην ΕΕ
Κατά την περίοδο 2022-2023, 21 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ προχώρησαν σε σημαντικές προσωρινές μειώσεις των συντελεστών ΦΠΑ. Οι μειώσεις αυτές, οι οποίες ξεπέρασαν το 50%, κράτησαν κατά μέσο όρο πάνω από 16 μήνες και εστίασαν κυρίως σε τομείς όπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, η εστίαση και ο τουρισμός.
Αυτές οι κινήσεις έχουν άμεσες συνέπειες για τις οικογένειες, καθώς οι τιμές των απαραίτητων αγαθών και υπηρεσιών μειώνονται αισθητά.
Αξιοσημείωτο είναι ότι, σύμφωνα με τα δεδομένα του 2023, ο ΦΠΑ αντιστοιχεί περίπου στο 22,2% των φορολογικών εσόδων σε επίπεδο ΕΕ, ενώ στην Ελλάδα αυτό το ποσοστό φτάνει το 22,5%.
Αυτά τα έσοδα είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία, αλλά αναδεικνύουν επίσης την αντίφαση στην αγορά, καθώς οι μειώσεις δεν μετακυλίονται απόλυτα.
Η έρευνά του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ υπογραμμίζει ότι η μετακύλιση του ΦΠΑ παραμένει ατελής, με έναν μέσο όρο 74%. Αυτό σημαίνει ότι πολλές επιχειρήσεις απορροφούν τον αυξημένο κόστος, προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους στην αγορά και να προστατεύσουν τα κέρδη τους.
Οι μικρές επιχειρήσεις, ειδικά σε οικονομίες όπως η ελληνική, τείνουν να προσφέρουν μεγαλύτερη τελική ωφέλεια στα νοικοκυριά από τη μείωση του ΦΠΑ, συγκριτικά με ό,τι καταγράφεται μόνο από τις τιμές.