Στο ΒΗΜΑgazino και τη δημοσιογράφο Μυρτώ Λοβέρδου μίλησε ο Σταμάτης Φασουλής, σε μια σπάνια, ουσιαστική συνέντευξη που φωτίζει όχι μόνο την καλλιτεχνική του διαδρομή αλλά και τον εσωτερικό του κόσμο. Ο γνωστός ηθοποιός και σκηνοθέτης αποκάλυψε ότι γράφει ένα έργο βασισμένο στη ζωή του μέσα στο θέατρο, μια προσωπική αναδρομή που, όπως αφήνει να εννοηθεί, δεν στοχεύει σε εύκολες εξηγήσεις ή συναισθηματικούς εκβιασμούς. Αντίθετα, επιχειρεί να αποτυπώσει με ειλικρίνεια το αποτύπωμα μιας μακρόχρονης πορείας, με τις χαρές, τις αμφιβολίες και τα σκοτεινά της σημεία.
Η συζήτηση ξεκινά από μια φράση-κλειδί, που μοιάζει να συνοψίζει τη σχέση του με την τέχνη: «Εμένα η μόνη μου περιουσία είναι το θέατρο, δεν έχω άλλη». Δεν το λέει ως πόζα ή ως ρομαντική υπερβολή, αλλά ως διαπίστωση ζωής. Το θέατρο, για εκείνον, δεν είναι απλώς επάγγελμα ή πεδίο καταξίωσης· είναι η σταθερά γύρω από την οποία οργανώθηκαν τα χρόνια του, οι επιλογές του και, τελικά, η ίδια του η ταυτότητα.
Σταμάτης Φασουλής: «Στις δύσκολες στιγμές μου μπορεί να σκέφτηκα να σταματήσω τη ζωή μου»
Η φράση που δίνει και τον τίτλο στην ιστορία του δεν ειπώθηκε για να σοκάρει. Ειπώθηκε με εκείνη τη λιτή, σχεδόν γυμνή αλήθεια που δεν επιδέχεται ωραιοποίηση. Ο Σταμάτης Φασουλής παραδέχεται πως υπήρξαν στιγμές που η ζωή τον πίεσε τόσο, ώστε να περάσει από το μυαλό του η σκέψη να την εγκαταλείψει. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σκοτεινιά, υπάρχει κάτι που δεν αμφισβητήθηκε ποτέ: το θέατρο.
«Στις δύσκολες στιγμές μου μπορεί να σκέφτηκα να σταματήσω τη ζωή μου, το θέατρο ποτέ», εξομολογείται, και η πρόταση αυτή λειτουργεί σαν συμπύκνωση μιας σχέσης απόλυτης αφοσίωσης. Όχι μιας αφοσίωσης ηρωικής ή θορυβώδους, αλλά μιας αφοσίωσης καθημερινής, σχεδόν φυσικής, που δεν χρειάζεται να αποδειχθεί. Για τον ίδιο, το θέατρο δεν είναι “επιλογή” που μπαίνει στο ζύγι. Είναι δεδομένο, όπως η αναπνοή.
Ένα έργο για τη ζωή του: ισορροπία χωρίς αυτοαναφορικότητα
Η απόφαση να γράψει ένα έργο για την πορεία του στο θέατρο δεν ήταν απλή. Ο Σταμάτης Φασουλής μιλά ανοιχτά για τους κινδύνους ενός τέτοιου εγχειρήματος: να γίνει γλυκερό, να πέσει στην παγίδα του αυτομαστιγώματος, να καταλήξει μόνο αυτοαναφορικό ή ακόμη και αποθεωτικό χωρίς λόγο. Είναι εμφανές ότι τον απασχολεί η ισορροπία και πως δεν θέλει να παραδώσει μια ιστορία «με απαντήσεις».
Αντίθετα, δηλώνει ότι προτιμά να αιωρείται ένα ερωτηματικό. Κι αυτή η στάση είναι χαρακτηριστική: δεν επιδιώκει να κλείσει τους λογαριασμούς του με το παρελθόν, ούτε να αποδώσει δικαιοσύνη εκ των υστέρων. Θέλει, μάλλον, να αποτυπώσει μια διαδρομή όπως πραγματικά ήταν: σύνθετη, αντιφατική, ανθρώπινη.
«Μου αναγνωρίστηκε» – χωρίς παράπονο, χωρίς πικρία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος που μιλά για την αναγνώριση. Χωρίς να υποτιμά τη δουλειά του, αποφεύγει τον τόνο του ανθρώπου που διαμαρτύρεται ότι δεν εκτιμήθηκε. «Δεν μπορώ τους ανθρώπους που λένε “τι έχω και τι δεν έχω κάνει… αλλά δεν μου αναγνωρίστηκε”», σημειώνει, ξεκαθαρίζοντας πως στη δική του περίπτωση συνέβη το αντίθετο: του αναγνωρίστηκε, και μάλιστα «με το παραπάνω» κάποιες φορές.
Το λέει χωρίς αλαζονεία. Περισσότερο σαν άνθρωπος που κοιτάζει πίσω και καταλαβαίνει ότι στάθηκε τυχερός. «Αισθάνομαι πολύ τυχερός. Δεν έχω κανένα παράπονο από τη ζωή», παραδέχεται. Η ευγνωμοσύνη του δεν είναι γενική και αόριστη· συνοδεύεται από συγκεκριμένες αναφορές σε ανθρώπους που τον στήριξαν και τον έσπρωξαν μπροστά, χωρίς να το ζητήσει ο ίδιος.
Οι άνθρωποι που τον προώθησαν και οι εποχές που τον σημάδεψαν
Ο Σταμάτης Φασουλής εξηγεί πως, ενώ συχνά ακούγεται η αφήγηση «με εμπόδισαν», στη δική του ιστορία ίσχυσε το ανάποδο. «Κανένας δεν με εμπόδισε, όλοι με προώθησαν – χωρίς τίποτα», λέει, δίνοντας παραδείγματα όπως η Ξένια, που τον έκανε σκηνοθέτη επειδή το ήθελε εκείνη, αλλά και πρόσωπα όπως ο Γιάννης Φέρτης και ο Διαγόρας Χρονόπουλος.
Στέκεται επίσης στην περίοδο του Ελεύθερου Θεάτρου, σε «σκοτεινούς καιρούς», στη δικτατορία. Παρότι το κλίμα ήταν ασφυκτικό, περιγράφει μια σπάνια συλλογική στήριξη. Και επαναλαμβάνει κάτι που τον διαφοροποιεί: «Ποτέ δεν ζήτησα δουλειά, πάντα μου πρότειναν». Το αναγνωρίζει ως τύχη, όχι ως αυτονόητη ανταμοιβή. Παραδέχεται, μάλιστα, πως υπάρχουν άνθρωποι εξίσου ταλαντούχοι ή και περισσότερο, που δεν είχαν την ίδια πορεία.
Γιατί το θέατρο είναι τόσο σημαντικό;
Όταν έρχεται η ερώτηση για το τι έκανε το θέατρο τόσο καθοριστικό στη ζωή του, η απάντησή του είναι αποστομωτικά απλή: «Δεν αναρωτήθηκα. Το θεωρώ φυσικό, δεδομένο. Ουδέποτε το αμφισβήτησα». Και μέσα σε αυτή την απλότητα κρύβεται η βαθύτερη αλήθεια της συνέντευξης: για τον Σταμάτη Φασουλή το θέατρο δεν ήταν ποτέ “σχέδιο”. Ήταν μοίρα, ανάγκη, προορισμός.
Κι έτσι, η τελική του εξομολόγηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Ο Σταμάτης Φασουλής μιλά για τις δύσκολες στιγμές με σπάνια ειλικρίνεια και μας αφήνει με μια πρόταση που ηχεί σαν προσωπικός όρκος: μπορεί να λύγισε απέναντι στη ζωή, αλλά όχι απέναντι στο θέατρο. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία της διαδρομής του — ότι, ακόμη κι όταν όλα αμφισβητούνται, υπάρχει ένα πράγμα που παραμένει ακλόνητο.
