Σχεδόν όλες οι χώρες κάνουν υπερβολική χρήση ορισμένων ισχυρών αντιβιοτικών, ενώ την ίδια στιγμή πολλοί ασθενείς δεν λαμβάνουν τις εξειδικευμένες αντιβιοτικές θεραπείες που χρειάζονται πραγματικά, σύμφωνα με μελέτη που ανέλυσε τη χρήση αντιβιοτικών σε 186 χώρες και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «The Lancet Public Health».
Η μελέτη παρέχει επιστημονικές εκτιμήσεις για τον ιδανικό αριθμό και τα είδη αντιβιοτικών που θα έπρεπε να χρησιμοποιεί κάθε χώρα, με βάση τα τοπικά ποσοστά λοιμώξεων και τη μικροβιακή αντοχή.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κατατάσσει τα αντιβιοτικά σε τρεις κατηγορίες μέσω του συστήματος AWaRe:
- Access (Πρόσβασης): Αντιβιοτικά πρώτης γραμμής, όπως η αμοξικιλλίνη, κατάλληλα για τις περισσότερες κοινές λοιμώξεις.
- Watch (Παρακολούθησης): Ισχυρότερα αντιβιοτικά, τα οποία θα πρέπει να χορηγούνται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου τα απλούστερα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά.
- Reserve (Εφεδρείας): Αντιβιοτικά ύστατης επιλογής για τη θεραπεία των πιο επικίνδυνων λοιμώξεων που προκαλούνται από ανθεκτικά στα φάρμακα βακτήρια.
Το 2024, οι ηγέτες των κρατών-μελών του ΟΗΕ συμφώνησαν ότι έως το 2030 τουλάχιστον το 70% της παγκόσμιας χρήσης αντιβιοτικών θα πρέπει να προέρχεται από την κατηγορία Access. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπήρχε τρόπος να προσδιοριστεί ποια είναι η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των διαφορετικών κατηγοριών αντιβιοτικών για κάθε χώρα.
Για να καλύψουν αυτό το κενό, οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα πλαίσιο που ομαδοποιεί τις χώρες με βάση κοινά χαρακτηριστικά, όπως το επίπεδο φτώχειας, τη συχνότητα των λοιμωδών νοσημάτων, τα επίπεδα μικροβιακής αντοχής και την ποιότητα των συστημάτων υγείας. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν ως πρότυπο τις χώρες κάθε ομάδας που είχαν τη χαμηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών και τους λιγότερους θανάτους από λοιμώξεις, προκειμένου να εκτιμήσουν ποια θα έπρεπε να είναι η βέλτιστη χρήση αντιβιοτικών για χώρες με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Τα ευρήματα της μελέτης
Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι το 2019 καταναλώθηκαν παγκοσμίως περίπου 43 δισεκατομμύρια κύκλοι θεραπείας με αντιβιοτικά, δηλαδή κατά μέσο όρο ένας κύκλος θεραπείας ανά άτομο ετησίως, για την αντιμετώπιση όλων των βακτηριακών λοιμώξεων. Από αυτούς, περίπου το 77% θα έπρεπε να είχε λάβει αντιβιοτικά της κατηγορίας Access, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο στόχος του ΟΗΕ για ποσοστό 70% είναι ρεαλιστικός.
Ωστόσο, όταν οι ερευνητές συνέκριναν τις εκτιμήσεις αυτές με πραγματικά δεδομένα από 67 χώρες, διαπίστωσαν ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα των χωρών κατανάλωναν συνολικά περισσότερα αντιβιοτικά από όσα χρειάζονταν. Επιπλέον, σχεδόν όλες οι χώρες (99%) έκαναν υπερβολική χρήση αντιβιοτικών της κατηγορίας Watch, τα οποία συμβάλλουν περισσότερο στην ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής όταν χρησιμοποιούνται αλόγιστα.
Παράλληλα, περισσότερες από τις μισές χώρες και επικράτειες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία δεν χρησιμοποιούσαν επαρκώς τα αντιβιοτικά της κατηγορίας Reserve, γεγονός που σημαίνει ότι ασθενείς με απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια ενδέχεται να μην λαμβάνουν τη θεραπεία που χρειάζονται. Επιπλέον, το 60% των χωρών εξακολουθούσε να χορηγεί αντιβιοτικά τα οποία ο ΠΟΥ θεωρεί ότι δεν θα πρέπει πλέον να συνταγογραφούνται.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης μια σημαντική παγκόσμια ανισότητα. Οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο φορτίο λοιμωδών νοσημάτων και μικροβιακής αντοχής, έχουν αναλογικά μεγαλύτερη ανάγκη για εξειδικευμένα αντιβιοτικά των κατηγοριών Watch και Reserve. Παρ’ όλα αυτά, οι χώρες υψηλού εισοδήματος είναι εκείνες που χρησιμοποιούν σήμερα περισσότερο αυτά τα αντιβιοτικά.
Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι το νέο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει ένα πρακτικό εργαλείο, ώστε κάθε χώρα να αξιολογεί εάν η χρήση αντιβιοτικών ανταποκρίνεται στις πραγματικές της ανάγκες και να αντιμετωπίζει τόσο την υπερκατανάλωση όσο και την ακατάλληλη χρήση συγκεκριμένων αντιβιοτικών. Παράλληλα, ζητούν την υιοθέτηση εθνικών πολιτικών που θα περιορίζουν τις περιττές συνταγογραφήσεις και θα διασφαλίζουν την πρόσβαση στα κατάλληλα αντιβιοτικά για τους ασθενείς που τα έχουν πραγματικά ανάγκη.
Πηγή: Medicalxpress