Σχεδόν 80 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως εκτιμάται ότι θα αντιμετωπίζουν προβλήματα γυναικείας υπογονιμότητας έως το 2036, σύμφωνα με νέα μελέτη που αναδεικνύει μια τάση με σοβαρές προεκτάσεις για τη δημόσια υγεία.
Οι προβλέψεις των ερευνητών δείχνουν ότι τα περιστατικά θα αυξηθούν σημαντικά μέσα στα επόμενα χρόνια, από περίπου 53,6 εκατομμύρια το 2023 σε σχεδόν 80 εκατομμύρια έως το 2036, με τη μεγαλύτερη άνοδο να καταγράφεται στις γυναίκες ηλικίας 35 έως 39 ετών.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο την ιατρική διάσταση της γονιμότητας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι κοινωνίες, η εργασία και η οικογενειακή ζωή.
Γυναικεία υπογονιμότητα: Γιατί αυξάνεται τόσο γρήγορα
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ένας βασικός λόγος πίσω από την αύξηση της γυναικείας υπογονιμότητας είναι η φυσιολογική μείωση, με την ηλικία, του αποθέματος των ωαρίων και της ποιότητάς τους. Με απλά λόγια, όσο περνούν τα χρόνια, μειώνεται τόσο ο αριθμός των διαθέσιμων ωαρίων όσο και η πιθανότητα αυτά να γονιμοποιηθούν επιτυχώς και να οδηγήσουν σε μια βιώσιμη κύηση.
Οι αλλαγές αυτές έχουν πολλαπλές συνέπειες: επηρεάζουν τη γονιμότητα, αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής και μειώνουν τα ποσοστά επιτυχίας των μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Έτσι, ακόμη και όταν υπάρχει πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια, η ηλικία εξακολουθεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για το τελικό αποτέλεσμα.
«Καθώς η γήρανση του πληθυσμού και οι κοινωνικοοικονομικές αλλαγές επιταχύνονται, αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο υπογονιμότητας λόγω προχωρημένης ηλικίας, γεγονός που καθιστά το ζήτημα ολοένα και σημαντικότερο για τη δημόσια υγεία», αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο, αλλά συστημικό.
Τι έδειξαν τα δεδομένα της μελέτης
Η ερευνητική ομάδα από την Κίνα ανέλυσε στοιχεία της Global Burden of Disease 2023, μιας από τις πιο ολοκληρωμένες βάσεις δεδομένων για την υγεία του πληθυσμού παγκοσμίως, με πληροφορίες από 204 χώρες και περιοχές για την περίοδο 1990-2023. Η ανάλυση κατέγραψε μια σαφή τάση: τα ποσοστά υπογονιμότητας αυξάνονται ταχύτερα στις πιο ανεπτυγμένες χώρες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η γυναικεία υπογονιμότητα περιορίζεται στις εύπορες κοινωνίες. Αντίθετα, το φαινόμενο φαίνεται να εντείνεται σχεδόν παντού, αλλά στις ανεπτυγμένες χώρες η αύξηση αποτυπώνεται πιο γρήγορα, τόσο λόγω των δημογραφικών επιλογών (αναβολή τεκνοποίησης) όσο και λόγω καλύτερης καταγραφής, διάγνωσης και πρόσβασης σε εξετάσεις.
Γιατί αυξάνονται τα περιστατικά στις σύγχρονες κοινωνίες
Στις χώρες μεσαίου εισοδήματος και στις ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες, η γυναικεία υπογονιμότητα γίνεται ολοένα και πιο συχνή καθώς συμβαίνουν ταυτόχρονα πολλές κοινωνικές και δημογραφικές εξελίξεις. Οι άνθρωποι παντρεύονται και αποκτούν παιδιά σε ολοένα μεγαλύτερη ηλικία, ενώ αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών που επιδιώκουν εγκυμοσύνη μετά τα 35 ή τα 40.
Παράλληλα, η ενημέρωση γύρω από τα προβλήματα γονιμότητας οδηγεί περισσότερα ζευγάρια στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Αυτό από τη μία πλευρά είναι θετικό, γιατί μειώνει το «αόρατο» φορτίο που παλαιότερα έμενε αδιάγνωστο. Από την άλλη, φέρνει στην επιφάνεια ένα κρίσιμο πρακτικό ζήτημα: σε πολλές χώρες οι εξετάσεις γονιμότητας και οι θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής παραμένουν ακριβές, περιορισμένες ή δύσκολα προσβάσιμες. Το αποτέλεσμα είναι η ζήτηση να αυξάνεται πολύ ταχύτερα από τη διαθεσιμότητα των σχετικών υπηρεσιών, δημιουργώντας ανισότητες και καθυστερήσεις.
Δεν αρκούν μόνο οι θεραπείες: οι κοινωνικοί παράγοντες είναι κρίσιμοι
Ωστόσο, σύμφωνα με τη βιολόγο και ειδικό στη γονιμότητα Ροθίο Νούνιεθ Καλόνχε, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, η αντιμετώπιση της αύξησης των ποσοστών γυναικείας υπογονιμότητας στις μεγαλύτερες ηλικίες δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην επέκταση των διαθέσιμων θεραπειών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Όπως τονίζει, σε χώρες όπως η Ισπανία είναι επίσης απαραίτητο να αντιμετωπιστούν οι κοινωνικοί παράγοντες που οδηγούν στην αναβολή της μητρότητας. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, η οικονομική σταθερότητα, το κόστος κατοικίας, αλλά και η θεσμική στήριξη της μητρότητας σε νεότερη ηλικία. Με άλλα λόγια, η γονιμότητα δεν επηρεάζεται μόνο από βιολογικά δεδομένα, αλλά και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλούνται οι άνθρωποι να πάρουν αποφάσεις ζωής.
Η υπογονιμότητα δεν αφορά μόνο τις γυναίκες
Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι η υπογονιμότητα δεν είναι ζήτημα που αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες, ακόμη κι αν η παρούσα μελέτη εστιάζει στη γυναικεία υπογονιμότητα και στις δημογραφικές της προεκτάσεις. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η υπογονιμότητα θα επηρεάσει περίπου έναν στους έξι ανθρώπους σε κάποια φάση της ζωής του, ενώ το 8% έως 12% των ζευγαριών αναπαραγωγικής ηλικίας παγκοσμίως αντιμετωπίζει δυσκολίες στην απόκτηση παιδιών.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η γυναικεία υπογονιμότητα, σε συνδυασμό με τις ευρύτερες τάσεις υπογονιμότητας στα ζευγάρια, απαιτεί ολοκληρωμένη προσέγγιση: ενημέρωση, έγκαιρη αξιολόγηση, πρόσβαση σε υπηρεσίες, αλλά και πολιτικές που μειώνουν τα εμπόδια στην απόφαση για τεκνοποίηση.