Τέλος σε μια πολυετή εκκρεμότητα που ταλαιπώρησε χιλιάδες πολίτες και δημιούργησε αβεβαιότητα γύρω από την αγροτική γη επιχειρεί να βάλει ο νέος νόμος, δίνοντας ξεκάθαρες λύσεις σε περιπτώσεις όπου το Δημόσιο εμφανιζόταν να διεκδικεί ακίνητα που στην πράξη είχε ήδη παραχωρήσει.
Για χρόνια, ιδιοκτήτες αγροτικών εκτάσεων που καλλιεργούσαν και διαχειρίζονταν τη γη τους επί δεκαετίες, βρέθηκαν μπροστά σε ένα παράδοξο: ενώ είχαν λάβει γη με αποφάσεις του κράτους ή μέσω διαδικασιών διανομής και εγκατάστασης, όταν επιχειρούσαν να μεταβιβάσουν, να κληροδοτήσουν ή να κατοχυρώσουν τα δικαιώματά τους στο Κτηματολόγιο, το Δημόσιο επανερχόταν ως «αντίδικος».
Η εξέλιξη αυτή, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, έρχεται να κλείσει «άλλη μια ιστορία καθημερινής τρέλας». Και δεν πρόκειται για υπερβολή. Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται βαθιά στο παρελθόν: από την εποχή του Ελευθερίου Βενιζέλου, το κράτος παραχώρησε αγροτικές εκτάσεις σε πολίτες με διάφορες διοικητικές πράξεις. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις η τυπική μεταβίβαση της κυριότητας δεν ολοκληρώθηκε ποτέ πλήρως. Αποτέλεσμα; Δεκαετίες αργότερα, με αφορμή διαδικασίες του Κτηματολογίου, ελέγχους ή ζητήματα που συνδέονταν ακόμη και με αγροτικές επιδοτήσεις, το Δημόσιο εμφανιζόταν να προβάλλει δικαιώματα επί εκτάσεων που οι άνθρωποι θεωρούσαν —και λειτουργικά αντιμετώπιζαν— ως δικές τους.
Τι αλλάζει με τον νέο νόμο για το τέλος στις διεκδικήσεις ακινήτων από το Δημόσιο
Ο νέος νόμος εισάγει μια βασική αρχή: όταν η κατοχή και η χρήση μιας έκτασης στηρίζεται σε επίσημα παραχωρητικά και τεκμήρια που προέρχονται από δημόσιες αρχές, το Δημόσιο παύει να προβάλλει δικαιώματα και απέχει από δικαστικές διεκδικήσεις. Με απλά λόγια, το κράτος σταματά να «επιστρέφει» ως διεκδικητής εκεί όπου το ίδιο, σε προηγούμενο χρόνο, είχε διανείμει ή παραχωρήσει γη.
Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για χιλιάδες ιδιοκτήτες που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι σε μια κατάσταση διαρκούς ανασφάλειας. Διότι στην πράξη, η αμφισβήτηση δεν ήταν θεωρητική: εμπόδιζε μεταβιβάσεις, καθυστερούσε γονικές παροχές και κληρονομιές, μπλόκαρε πράξεις στο υποθηκοφυλακείο ή στο Κτηματολόγιο και οδηγούσε συχνά σε χρονοβόρες, κοστοβόρες δικαστικές διαμάχες.
Ποιοι καλύπτονται: παραχωρητήρια, διανομές, κλήροι και πράξεις εγκατάστασης
Οι νέες διατάξεις προβλέπουν ότι το Δημόσιο δεν προβάλλει πλέον δικαιώματα όταν η κατοχή του ακινήτου στηρίζεται σε:
– παραχωρητήρια,
– αγροτικές διανομές,
– κλήρους,
– πράξεις εγκατάστασης από δημόσιες αρχές.
Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί σε πολλές αγροτικές περιοχές οι τίτλοι δεν έχουν τη μορφή ενός «σύγχρονου» συμβολαίου, αλλά συνδέονται με ιστορικές πράξεις διανομής ή εγκατάστασης, που έγιναν για να στηρίξουν την αγροτική παραγωγή και την αποκατάσταση πληθυσμών. Μέχρι πρότινος, η ύπαρξη τέτοιων εγγράφων δεν αρκούσε πάντοτε για να αποτρέψει τη διεκδίκηση, ειδικά όταν οι πρώτες κτηματολογικές εγγραφές εμφάνιζαν ως ιδιοκτήτη το Ελληνικό Δημόσιο.
Κατοχύρωση ιδιοκτησίας χωρίς δικαστήρια για όσους έχουν προσωρινούς τίτλους
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά εκείνους που δεν διαθέτουν «τελειωμένους» τίτλους κυριότητας, αλλά έχουν στα χέρια τους έγγραφα που αποδεικνύουν ότι το ακίνητο τους παραχωρήθηκε ή εντάχθηκε σε διαδικασία διανομής. Ο νόμος δίνει τη δυνατότητα να κατοχυρώσουν την ιδιοκτησία τους χωρίς να εμπλακούν σε χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες, εφόσον διαθέτουν, ενδεικτικά:
– προσωρινούς τίτλους,
– διοικητικές πράξεις παραχώρησης,
– πίνακες διανομής,
– σχετικές βεβαιώσεις των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η πρακτική αξία αυτής της πρόβλεψης είναι μεγάλη: περιορίζει το κόστος και την ταλαιπωρία των πολιτών, μειώνει τον φόρτο των δικαστηρίων και επιταχύνει την «τακτοποίηση» μιας κατάστασης που σε αρκετές περιπτώσεις κρατούσε ολόκληρες οικογένειες σε αναμονή.
Τι γίνεται με τις εκκρεμείς δίκες και τα λάθη στο Κτηματολόγιο
Ο νόμος δεν περιορίζεται στο να προλάβει νέες αντιδικίες· επιχειρεί να κλείσει και τις παλιές. Προβλέπεται η κατάργηση των δικών που εκκρεμούν, όταν εμπίπτουν στο πλαίσιο των νέων ρυθμίσεων. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη διόρθωση των λανθασμένων πρώτων εγγραφών στο Κτηματολόγιο, όπου ως ιδιοκτήτης εμφανιζόταν το Ελληνικό Δημόσιο, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν στοιχεία παραχώρησης ή διανομής.
Η διόρθωση αυτών των εγγραφών είναι κομβική, γιατί το Κτηματολόγιο λειτουργεί ως η βασική «βάση δεδομένων» της ακίνητης περιουσίας. Όταν εκεί καταγράφεται λάθος ιδιοκτήτης, το λάθος αυτό ακολουθεί τον πολίτη σε κάθε επόμενη πράξη: από μια απλή μεταβίβαση μέχρι μια επένδυση, μια χρηματοδότηση ή την αξιοποίηση της γης.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, έχουν δοθεί σαφείς οδηγίες στις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε οι διαδικασίες να ολοκληρώνονται γρήγορα, με διαφάνεια και χωρίς περιττές καθυστερήσεις. Το ζητούμενο είναι η εφαρμογή να αποδειχθεί στην πράξη εξίσου αποτελεσματική με τη νομοθετική πρόβλεψη: να μην χρειαστεί ο πολίτης να «τρέχει» από υπηρεσία σε υπηρεσία, ούτε να επιβαρύνεται με ατελείωτες διορθώσεις και επανακαταθέσεις εγγράφων.