Σε μια περίοδο όπου η τοπική αυτοδιοίκηση καλείται να αποδείξει στην πράξη τη χρησιμότητα, την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνειά της, το ESG αναδεικνύεται ως «μονόδρομος» για τη σύγχρονη διοίκηση των πόλεων. Σε πρόσφατο συνέδριο με επίκεντρο το ESG, ο Αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ και Δήμαρχος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, προχώρησε σε μια ουσιαστική θεσμική και οικονομική αποτύπωση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι Δήμοι, συνδέοντας ευθέως τη βιωσιμότητα, την πρόσβαση σε πόρους και την αξιοπιστία της αυτοδιοίκησης με την υιοθέτηση δεικτών ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση).
Όπως υπογράμμισε, τα κριτήρια ESG δεν είναι μια ακόμη μόδα· αποτελούν το εργαλείο που μετατρέπει τις γενικές διακηρύξεις σε μετρήσιμα αποτελέσματα και τις καλές προθέσεις σε συγκρίσιμες επιδόσεις.
Το ESG ως «σχέδιο πτήσης» για τις πόλεις
Πηγαίνοντας στον πυρήνα της συζήτησης, ο κ. Κωνσταντέλλος περιέγραψε το ESG ως τη νέα κοινή γλώσσα του στρατηγικού σχεδιασμού στην αυτοδιοίκηση. Με άλλα λόγια, ως το πλαίσιο που μπορεί να βάλει τέλος στις αποσπασματικές επιλογές και στις αυθαίρετες εκτιμήσεις, αντικαθιστώντας τις με κανόνες, δεδομένα και στοχοθεσία.
Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά, «τα τελευταία χρόνια οι δείκτες ESG έχουν εξελιχθεί και συνιστούν μια μεγάλη ευκαιρία. Είναι ευκαιρία να μετρήσουμε επιστημονικά, με κανόνες και όχι με αξιολογήσεις του ποδαριού, το πραγματικό αποτύπωμα των πολιτικών μας και να σχεδιάσουμε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια το μέλλον των πόλεών μας».
Για να εξηγήσει τη σημασία των μετρήσιμων στόχων, χρησιμοποίησε μια γλαφυρή μεταφορά που αποτυπώνει ιδανικά το πρόβλημα της «τυφλής πτήσης» στη διαχείριση δημόσιων πολιτικών: «Αν ξεκινήσω να πάω στη Βομβάη και δεν έχω σχέδιο πτήσης, μπορεί να φτάσω και στο Σάο Πάολο».
Κάτι ανάλογο, τόνισε, συμβαίνει συχνά τόσο στην κρατική όσο και στην περιβαλλοντική διαχείριση: δαπανώνται πόροι, εκτελούνται έργα, όμως δεν είναι πάντα σαφές αν το αποτέλεσμα ανταποκρίνεται στον στόχο. Το ESG έρχεται να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό, απαιτώντας δείκτες που δεν «μετρούν την προσπάθεια», αλλά το αποτέλεσμα.
Οι τρεις πυλώνες της βιώσιμης πόλης με όρους ESG
Στη συνέχεια, ο Δήμαρχος συνέδεσε την πρακτική εμπειρία του Δήμου Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης με τη φιλοσοφία του “triple bottom line” (Περιβάλλον, Κοινωνία, Οικονομία), την οποία, όπως είπε, εφαρμόζει εδώ και χρόνια, πολύ πριν γίνει ευρύτερη τάση.
Η ουσία αυτής της προσέγγισης είναι η ανταποδοτικότητα με πραγματικό κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα — κάτι που σήμερα μεταφράζεται απευθείας σε πλαίσιο ESG.
Όπως εξήγησε, δεν αρκεί ένα έργο να είναι απλώς τεχνικά σωστό ή οικονομικά «τακτοποιημένο». Η δημόσια διοίκηση οφείλει να αποδεικνύει ότι υπηρετεί και τις τρεις διαστάσεις: «Δεν μας αρκεί ένα έργο απλά να είναι τεχνικά άρτιο, δηλαδή να μην πέσει το γεφύρι που φτιάξαμε.
Μας ενδιαφέρει και να εξυπηρετήσει συγκεκριμένες κοινωνικές ανάγκες. Δεν μας ενδιαφέρει απλώς να είναι οικονομικά βιώσιμο, αλλά χρειάζεται να υπηρετηθούν και οι τρεις πυλώνες.
Και το περιβάλλον, και η οικονομία, και ο άνθρωπος». Σε αυτή τη λογική, το ESG λειτουργεί ως πλαίσιο λογοδοσίας: επιβάλλει να αποδεικνύεται ότι προστατεύεται το περιβάλλον, ενισχύεται η κοινωνική συνοχή και παράγεται μακροπρόθεσμη αξία για τον πολίτη.
Περιβάλλον: φυσικός πλούτος και σύγχρονη διαχείριση
Στον περιβαλλοντικό πυλώνα, ο κ. Κωνσταντέλλος στάθηκε ιδιαίτερα στη συστηματική επένδυση στην προστασία και ανάπτυξη του φυσικού πλούτου, καθώς και στην υιοθέτηση σύγχρονων πολιτικών διαχείρισης απορριμμάτων — κάτι που, όπως υπογράμμισε, δεν ήταν ούτε αυτονόητο ούτε δεδομένο στη χώρα μας.
Εδώ το ESG δεν λειτουργεί ως σύνθημα, αλλά ως μηχανισμός που απαιτεί συνεχή παρακολούθηση: τι μειώνεται, τι βελτιώνεται, ποιο είναι το καθαρό περιβαλλοντικό όφελος και με ποια διάρκεια.
Στον κοινωνικό πυλώνα, ανέδειξε την έμφαση στη βελτίωση της καθημερινότητας του κατοίκου, την ενίσχυση κοινωνικών υπηρεσιών και τη δημιουργία κοινωνικών δικτύων — τοπικών και υπερτοπικών — που στηρίζουν τους πιο ευάλωτους. Η κοινωνική διάσταση του ESG, όπως προκύπτει από την τοποθέτησή του, δεν περιορίζεται σε αποσπασματικές παροχές, αλλά διαμορφώνει μια συνολική πολιτική που στοχεύει στην ισότιμη πρόσβαση, στην πρόληψη και στην ανθεκτικότητα της κοινότητας.
Αν και η συζήτηση συχνά εστιάζει στο «Π» και στο «Κ», ο τρίτος πυλώνας —η διακυβέρνηση— είναι αυτός που δένει συνολικά το ESG με τη λειτουργία των Δήμων. Η ύπαρξη δεικτών, η τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων, η συγκρισιμότητα και η διαφάνεια δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι, στην πράξη, η βάση για να εμπιστευτεί ο πολίτης και ο χρηματοδότης ότι οι πόροι πιάνουν τόπο και ότι οι επιλογές δεν γίνονται «στο περίπου», αλλά με σχέδιο και λογοδοσία.
ESG και χρηματοδοτήσεις: το νέο διαβατήριο των Δήμων
Κλείνοντας, ο κ. Κωνσταντέλλος προειδοποίησε ότι στο άμεσο μέλλον καμία πόλη δεν θα μπορεί να αντλεί ουσιαστικούς πόρους αν δεν μπορεί να αποδείξει, με αξιόπιστους δείκτες ESG, το θετικό της αποτύπωμα. Με άλλα λόγια, το ESG δεν αποτελεί απλώς επιλογή βελτίωσης· μετατρέπεται σε αναγκαίο όρο επιβίωσης και ανάπτυξης.
«Η ύπαρξη αξιόπιστων δεικτών και μετρήσιμων αποτελεσμάτων ενισχύει την αξιοπιστία των Δήμων και διευκολύνει την πρόσβασή τους σε χρηματοδοτικά εργαλεία», σημείωσε, τονίζοντας ότι σταδιακά αυτό θα αποτελεί προϋπόθεση.
Το κρίσιμο, όπως το έθεσε, είναι ότι οι πόλεις του μέλλοντος δεν θα αξιολογούνται μόνο από το πόσα έργα υλοποιούν, αλλά από το πού φτάνουν: ποια αλλαγή παράγουν, για ποιους και με ποια διάρκεια. Και αυτά τα αποτελέσματα οφείλουν να είναι «μετρήσιμα, συγκρίσιμα και διαφανή».
Σε αυτό ακριβώς συνοψίζεται και η ουσία του τίτλου: για τη σύγχρονη τοπική αυτοδιοίκηση, το ESG είναι «μονόδρομος» — όχι ως θεωρία, αλλά ως πρακτικός τρόπος να σχεδιάζει καλύτερα, να αποδίδει περισσότερα και να κερδίζει την εμπιστοσύνη πολιτών και χρηματοδοτών.
