Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου 2026 αφήνοντας πίσω της μια σπουδαία επιστημονική κληρονομιά και μια προσωπικότητα που τιμήθηκε με κάθε αναγνώριση. Η συμμετοχή της στην αντίσταση κατά του ναζισμού, η διεθνής ακαδημαϊκή της καριέρα και η συνεισφορά της στη μελέτη του Βυζαντίου καταξίωσαν τη φήμη της όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Οι συνεργάτες και οι μαθητές της μιλούν με συγκίνηση και σεβασμό για το ήθος και τη μέθοδο της διδασκαλίας της.
Αυτό που έκανε την Αρβελέρ να ξεχωρίσει δεν ήταν μόνο η ακαδημαϊκή της επιτυχία, αλλά η ικανότητά της να αναδομεί τη διεθνή εικόνα του Βυζαντίου. Μελετώντας τα διοικητικά και πολιτικά συστήματα της αυτοκρατορίας, ανέδειξε το Βυζάντιο ως πολυεθνική, συνεκτική και ανθεκτική δύναμη, απομακρύνοντας την παραδοσιακή δυτικοκεντρική αντίληψη που το περιέγραφε ως παρακμιακό ή «ανατολίζον».
Η προσέγγισή της συνδύαζε ιστορική ανάλυση, φιλολογία, γεωγραφία και πολιτική θεωρία, με έμφαση στην κριτική ανάγνωση των πηγών και τη ρητορική διάστασή τους. Μέσα από τα έργα της, όπως έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), Βυζάντιο η χώρα και τα εδάφη (1976), Η πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας (1976) και Βυζαντινή γεωγραφία, ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου, καθώς και πλήθος άλλων σημαντικών μελετών, ανέδειξε τη συνέχεια του ρωμαϊκού κράτους, τη συνοχή της αυτοκρατορίας και τη σημασία της βυζαντινής πολιτικής σκέψης για τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Με το διεπιστημονικό της έργο και τη διδασκαλία της, η Γλύκατζη-Αρβελέρ δημιούργησε μια σχολή σκέψης που γέννησε νέες γενιές ιστορικών και αναπροσανατόλισε τη δημόσια αντίληψη για το Βυζάντιο. Η συνεισφορά της δεν περιορίστηκε σε ακαδημαϊκό επίπεδο: έδωσε νέα πνοή στη δημόσια ιστορική συζήτηση, εντάσσοντας το Βυζάντιο οργανικά στο ευρωπαϊκό αφήγημα και καθιστώντας το αναπόσπαστο μέρος της νεότερης ιστορίας της ηπείρου.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ