Για χρόνια, κάθε ταξίδι του Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ουάσινγκτον για συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ έμοιαζε με τελετουργία: κόκκινο χαλί, θερμές δηλώσεις, προσεκτικά διατυπωμένες φράσεις για την «ακλόνητη συμμαχία» ΗΠΑ–Ισραήλ. Όμως, αυτή τη φορά, τα πράγματα δεν είναι τόσο προβλέψιμα. Η συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον αυξημένης καχυποψίας, εσωτερικών πιέσεων και στρατηγικών διλημμάτων γύρω από το Ιράν, που έχουν μετατρέψει την άλλοτε άνετη συνεργασία σε μια σχέση γεμάτη «αγκάθια».
Πρόκειται για την έβδομη επίσκεψη του Νετανιάχου στις ΗΠΑ από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία—περισσότερες από κάθε άλλον ξένο ηγέτη. Ωστόσο, αντί να φτάνει ως ο βέβαιος και «δεδομένος» εταίρος, φτάνει ως πολιτικός που οδεύει προς εκλογές στο Ισραήλ τον Οκτώβριο και χρειάζεται απτά δείγματα στήριξης, τόσο στο εσωτερικό μέτωπο όσο και στο διεθνές. Και, ταυτόχρονα, χρειάζεται να «διαβάσει» σωστά έναν Αμερικανό πρόεδρο που εμφανίζεται ολοένα πιο απρόθυμος να παρατείνει μια σύγκρουση χωρίς καθαρή έξοδο.
Από τον συντονισμό στην αμφισβήτηση
Στην τελευταία τους συνάντηση, τον Φεβρουάριο, οι δύο ηγέτες έβαλαν τις βάσεις για αυτό που εξελίχθηκε σε κοινή στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν. Τα πρώτα χτυπήματα του πολέμου προβλήθηκαν ως απόδειξη πρωτοφανούς επιχειρησιακού συντονισμού και, για ένα διάστημα, το αφήγημα ήταν σαφές: Η Ουάσινγκτον και η Ιερουσαλήμ «μιλούν την ίδια γλώσσα» και πιέζουν την Τεχεράνη συντονισμένα.
Όμως, όσο ο πόλεμος παρατεινόταν και ο αρχικός, υπεραισιόδοξος στόχος της ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος δεν υλοποιούνταν, άρχισε να εμφανίζεται το πραγματικό ρήγμα: ο Νετανιάχου επιθυμούσε συνέχιση της πίεσης, ενώ ο Τραμπ αναζητούσε τρόπο απεμπλοκής. Σύμφωνα με όσα μεταδίδονται, ο Τραμπ θεωρούσε πριν από την έναρξη της σύγκρουσης ότι θα είναι περιορισμένη χρονικά και διαχειρίσιμη. Μήνες μετά, η πραγματικότητα ενός επικίνδυνου αδιεξόδου φαίνεται πως τροφοδοτεί εκνευρισμό, ο οποίος—κατά πληροφορίες—έχει εκφραστεί και σε κλειστές συναντήσεις με σκληρή γλώσσα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νετανιάχου φέρεται να επιδιώκει να παρουσιάσει νέες πληροφορίες για την πυρηνική και στρατιωτική ανασυγκρότηση του Ιράν. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η πίεση πρέπει να συνεχιστεί και οι διπλωματικές παραχωρήσεις θα ήταν, κατά την ισραηλινή οπτική, στρατηγικό λάθος. Από την άλλη πλευρά, το ισραηλινό επιτελείο εκτιμά πως ο Τραμπ δεν έχει μεγάλο ενδιαφέρον για επιστροφή σε πλήρη σύγκρουση—τουλάχιστον πριν από τις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου.
Γιατί άργησε να «κλειδώσει» η συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου
Παρότι στο παρελθόν η πρόσβαση του Ισραηλινού πρωθυπουργού στον Λευκό Οίκο έμοιαζε σχεδόν αυτόματη, αυτή τη φορά χρειάστηκαν εβδομάδες παρασκηνίου. Σύμφωνα με αμερικανικές και ισραηλινές πηγές, ο Νετανιάχου επιδίωκε επίμονα πρόσκληση, προκειμένου να συζητήσει την πορεία του πολέμου με το Ιράν και να προειδοποιήσει τον Τραμπ για τον κίνδυνο μιας «χαλαρής» συμφωνίας.
Ο Τραμπ, ωστόσο, εμφανίστηκε διστακτικός. Και μέρος της ενόχλησης στον Λευκό Οίκο φαίνεται να σχετίζεται με την αίσθηση ότι το Ισραήλ επιχειρούσε να «επιβάλει» τη συνάντηση μέσω δημοσιευμάτων και διαρροών. Τελικά, η συγκυρία μιας κηδείας—του Αμερικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, όπως αναφέρεται—έδωσε την ευκαιρία για επαφή, έστω κι αν το πλαίσιο της συνάντησης δεν είναι το ιδανικό για μια «θριαμβευτική» εικόνα ενότητας.
Τι ζητά ο Νετανιάχου και τι «μετράει» ο Τραμπ
Ο Τραμπ γνωρίζει ότι ο Νετανιάχου βρίσκεται υπό πολιτική πίεση και ότι η δημόσια στήριξη από τον Αμερικανό πρόεδρο μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμο προεκλογικό πλεονέκτημα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα την προσφέρει χωρίς αντάλλαγμα ή χωρίς όρους. Αντιθέτως, ο Τραμπ έχει δείξει ότι θα χρησιμοποιεί την επιρροή του επιλεκτικά—είτε για να κρατά τον Νετανιάχου «εντός γραμμής» είτε για να ενισχύει το δικό του αφήγημα ότι εκείνος καθορίζει το παιχνίδι.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δημόσια τοποθέτησή του ότι ο Νετανιάχου δεν θα συλληφθεί εάν επισκεφθεί τις ΗΠΑ, μετά τις δηλώσεις του δημάρχου της Νέας Υόρκης. Παράλληλα, ο Τραμπ δεν διστάζει να ασκεί πίεση όταν θεωρεί ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός υπονομεύει τις δικές του προτεραιότητες: τον έχει χαρακτηρίσει «δύσκολο» και «τρελό» σε σχέση με βομβαρδισμούς στον Λίβανο που απειλούσαν εκεχειρίες, ενώ φέρεται να τον έχει επιπλήξει και τηλεφωνικά για αποκλίσεις από τους πολεμικούς στόχους που ο ίδιος θέλει να προβάλλει.
Θα κλιμακώσει ο Τραμπ ή θα χαμηλώσει τον πήχη;
Το βασικό ερώτημα που πλανάται πάνω από τη συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου είναι αν ο Αμερικανός πρόεδρος θα επιλέξει κλιμάκωση, μια δύσκολη διαπραγμάτευση ή μια σταδιακή αποχώρηση με όσο το δυνατόν μικρότερο πολιτικό κόστος.
Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ δείχνει να αντιστέκεται στην κλιμάκωση. Όμως, όσο το αδιέξοδο παγιώνεται, αυξάνεται ο πειρασμός να παρουσιαστεί η «μεγάλη επίθεση» ως λύση που σπάει τον γόρδιο δεσμό—έστω κι αν μια τέτοια επιλογή θα είχε τεράστιες νομικές, στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες. Παράλληλα, τα σενάρια ελέγχου στρατηγικών σημείων όπως το νησί Χαργκ ή τα Στενά του Ορμούζ συνεπάγονται ρίσκα που δύσκολα «πουλιούνται» στο αμερικανικό κοινό, ειδικά αν απαιτηθούν χερσαίες δυνάμεις και υπάρξουν απώλειες.
Εξίσου πιεστικό για τον Τραμπ είναι και το θέμα των προσδοκιών που ο ίδιος δημιούργησε. Υποσχέθηκε «τα πάντα»: από «άνευ όρων παράδοση» μέχρι μόνιμη αποτροπή ενός ιρανικού πυρηνικού όπλου και, σε στιγμές, ακόμη και αλλαγή καθεστώτος. Η πραγματικότητα, όμως, συχνά επιβάλλει πιο περιοριστικούς στόχους. Το ερώτημα είναι πόσο χαμηλά μπορεί να πέσει ο πήχης χωρίς να εκληφθεί ως υποχώρηση—και αν θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αρκεστεί σε μια επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς συνολική πυρηνική συμφωνία, μεταθέτοντας μέρος του βάρους σε άλλους διεθνείς παίκτες.
Τουρκία, F-35 και Σαουδική Αραβία: τα παράλληλα «αγκάθια»
Σαν να μην αρκούσε το ιρανικό μέτωπο, δύο πρόσθετα ζητήματα βαραίνουν το κλίμα: τα πιθανά σχέδια για πώληση F-35 στην Τουρκία και η συμφωνία ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας για ειρηνική χρήση πυρηνικής ενέργειας. Για το Ισραήλ, τα F-35 στην Άγκυρα εγείρουν ανησυχίες για υπονόμευση του ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος. Η δε πυρηνική συνεργασία με το Ριάντ προκαλεί φόβους για αλυσιδωτές αντιδράσεις και κούρσα εξοπλισμών στην περιοχή.
Ο Τραμπ έχει επιχειρήσει να συνδέσει τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία με την εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ και την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, αλλά το Ριάντ δεν επιβεβαιώνει εύκολα τέτοιες δεσμεύσεις. Και όταν ρωτήθηκε για τα F-35 και την ισραηλινή αντίθεση, ο Τραμπ απάντησε ωμά ότι «κανείς» δεν καθορίζει τις πωλήσεις εκτός από τον ίδιο, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «εξαιρετικό σύμμαχο». Μια δήλωση που, ανεξαρτήτως ουσίας, υπενθυμίζει στον Νετανιάχου πως η πρόσβαση και η επιρροή δεν είναι δεδομένες.
Η συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου, λοιπόν, δεν θα κριθεί μόνο από τις χειραψίες και τις κάμερες. Θα κριθεί από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να ευθυγραμμίσουν στόχους για το Ιράν, να διαχειριστούν τις περιφερειακές ισορροπίες και να αποφύγουν κινήσεις που θα μετατρέψουν τη σημερινή ένταση σε ανοιχτή ρήξη. Για τον Νετανιάχου, τα διακυβεύματα είναι υπαρξιακά—πολιτικά και στρατηγικά. Για τον Τραμπ, το διακύβευμα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να ελέγχει τη δυναμική ενός πολέμου χωρίς να εγκλωβιστεί σε αυτόν. Και αυτή ακριβώς η αντίφαση είναι το μεγαλύτερο «αγκάθι» της συνάντησης Τραμπ – Νετανιάχου, καθώς αφήνει ανοιχτό το πιο δύσκολο ερώτημα: ποια είναι, τελικά, η ρεαλιστική «έξοδος» από το Ιράν και ποιος θα πληρώσει το κόστος της.