Η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων προχωρά στην Ευρώπη, αλλά όχι με την ταχύτητα που επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έθεσε στο μικροσκόπιο όλα τα κράτη-μέλη για καθυστερήσεις στην εφαρμογή της σχετικής οδηγίας. Συγκεκριμένα, την περασμένη εβδομάδα, η ΕΕ κίνησε διαδικασία επί παραβάσει επειδή καμία χώρα δεν ενσωμάτωσε πλήρως στην εθνική της νομοθεσία την Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (Energy Performance of Buildings Directive – EPBD), γνωστή και ως Οδηγία για τα «Πράσινα Σπίτια». Η σχετική προθεσμία έληξε στις 29 Μαΐου 2026.
Με την οδηγία αυτή, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να θέσουν την Ένωση σε κοινή πορεία προς τις μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050, μέσω της υποχρεωτικής αναβάθμισης των κτιρίων, τα οποία αποτελούν τον μεγαλύτερο καταναλωτή ενέργειας στην Ευρώπη.
Η έναρξη της διαδικασίας παράβασης- η οποία σημαίνει ότι έχει αποσταλεί σε κάθε κράτος μέλος επιστολή επίσημης προειδοποίησης για την ολοκλήρωση της ενσωμάτωσης της οδηγίας στο εθνικό του δίκαιο- δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν σημειώνει πρόοδο στον τομέα αυτό. Αντίθετα, ολοένα και περισσότερα κτίρια γίνονται ενεργειακά αποδοτικότερα, έστω κι αν ο ρυθμός των παρεμβάσεων υπολείπεται των προσδοκιών της Κομισιόν.
Σήμερα, περίπου ένας στους τέσσερις πολίτες της ΕΕ ζει σε πιο ενεργειακά αποδοτικά κτίρια σε σχέση με πριν από έξι χρόνια, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat. Ωστόσο, ο ρυθμός των ανακαινίσεων διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών. Την υψηλότερη επίδοση καταγράφει η Ολλανδία, όπου το 60,5% των κτιρίων έχει βελτιωθεί ενεργειακά. Ακολουθούν η Δανία (34%), η Γαλλία (33%) και η Σλοβενία (33%).
Στον αντίποδα βρίσκεται η Ιταλία, η οποία καταγράφει τη χαμηλότερη πρόοδο, καθώς μόλις το 3% των κτιρίων της είναι πλέον πιο ενεργειακά αποδοτικά σε σύγκριση με το 2018. Λίγο καλύτερες επιδόσεις εμφανίζουν η Μάλτα (8%) και η Ελλάδα (9,5%), όπου λιγότερο από το 10% των κτιρίων έχει αναβαθμιστεί ενεργειακά.
Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αναβάθμιση της μόνωσης στις στέγες και τα παράθυρα, ώστε να περιορίζεται η κατανάλωση ενέργειας. Παράλληλα, η ΕΕ επιδιώκει να καταργήσει σταδιακά τα κίνητρα και τις επιδοτήσεις για παλαιούς λέβητες φυσικού αερίου και άλλων ορυκτών καυσίμων, προωθώντας αντλίες θερμότητας και φωτοβολταϊκά συστήματα.
Ωστόσο, τα σχέδια αυτά έχουν προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς αρκετά κράτη-μέλη υποστηρίζουν ότι το κόστος εφαρμογής των αλλαγών μέσα στα προβλεπόμενα χρονικά περιθώρια είναι υπερβολικά υψηλό.
«Δεν πρόκειται για ζήτημα συμφωνίας ή διαφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά για ζήτημα αριθμών», δήλωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενεργειακής Ασφάλειας της Ιταλίας, Τζιλμπέρτο Πικέτο Φρατίν.
«Πώς μπορούμε έως το 2033 να ζητήσουμε από ένα ηλικιωμένο ζευγάρι συνταξιούχων να δαπανήσει 50.000 ευρώ για να αναβαθμίσει το σπίτι του στην ενεργειακή κατηγορία Β;», διερωτήθηκε.
Αντίστοιχη κριτική άσκησε και η πρώην υπουργός Στέγασης της Γερμανίας, Κλάρα Γκάιβιτς, από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), υποστηρίζοντας ότι δεν είναι σωστό να εξαναγκάζονται οι πολίτες είτε να ανακαινίσουν τα σπίτια τους είτε να τα πουλήσουν προκειμένου να συμμορφωθούν με τα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης.
Οκτώ χώρες υπέβαλαν ήδη Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτιρίων
Παρά το γεγονός ότι καμία χώρα δεν έχει ακόμη ενσωματώσει πλήρως την οδηγία στην εθνική της νομοθεσία, καταγράφεται πρόοδος στο πεδίο των ανακαινίσεων. Οκτώ κράτη-μέλη έχουν ήδη υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το προσχέδιο του Εθνικού Σχεδίου Ανακαίνισης Κτιρίων (National Building Renovation Plan – NBRP), πραγματοποιώντας το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την εφαρμογή της οδηγίας. Πρόκειται για το Βέλγιο, τη Βουλγαρία, την Κροατία, τη Φινλανδία, τη Λιθουανία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία και την Ισπανία.
Τα Εθνικά Σχέδια Ανακαίνισης αποσκοπούν στη χάραξη ενός λεπτομερούς οδικού χάρτη για την ανακαίνιση τόσο των κατοικιών όσο και των επαγγελματικών κτιρίων. Θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν ανάλυση του εθνικού κτιριακού αποθέματος, καθώς και στόχους για τα έτη 2030, 2040 και 2050, και πολιτικές για την επίτευξη των στόχων αυτών, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης των επενδυτικών αναγκών.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε αντίθεση με τις προηγούμενες στρατηγικές, τα νέα σχέδια ακολουθούν ένα κοινό ευρωπαϊκό πρότυπο, γεγονός που επιτρέπει πιο συνεπή αξιολόγηση της προόδου μεταξύ των κρατών-μελών. Όπως επισημαίνει η Κομισιόν, οι προηγούμενες στρατηγικές παρείχαν μόνο μια γενική κατεύθυνση, χωρίς εναρμονισμένη δομή, κοινούς δείκτες και δεσμευτικά ορόσημα σε επίπεδο ΕΕ.
Η προθεσμία για την υποβολή των τελικών Εθνικών Σχεδίων Ανακαίνισης Κτιρίων λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Πηγή: Euronews