Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα είχε σχεδιαστεί ώστε να αναδείξει την αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών και τη στήριξη προς την Ουκρανία απέναντι στη Ρωσία. Ωστόσο, η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να εξαπολύσει σειρά αεροπορικών πληγμάτων κατά του Ιράν το βράδυ της Τρίτης, καθώς και να ανακαλέσει την άδεια που επέτρεπε στην Τεχεράνη να πωλεί πετρέλαιο στη διεθνή αγορά, άλλαξε αιφνιδιαστικά το κλίμα της Συνόδου.
Τα αμερικανικά πλήγματα πραγματοποιήθηκαν ως απάντηση στην επίθεση εναντίον τριών εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, αναδεικνύοντας παράλληλα την εύθραυστη φύση της προσωρινής συμφωνίας που είχε επιτευχθεί για τον τερματισμό των συγκρούσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ διέταξε τις επιθέσεις λίγο μετά την αποχώρησή του από το δείπνο που παρέθεσε ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στους ηγέτες των 32 κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, ενόψει της κύριας συνεδρίασης της Τετάρτης, η οποία ήταν αφιερωμένη στην πρόοδο των συμμάχων ως προς τους στόχους αμυντικών δαπανών της Συμμαχίας.
Ανησυχία στους Ευρωπαίους συμμάχους
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν αναφέρθηκε δημόσια στις επιθέσεις το βράδυ της Τρίτης. Είναι εξάλλου σπάνιο Αμερικανός πρόεδρος να διατάζει στρατιωτική επιχείρηση ενώ βρίσκεται εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών. Αντίστοιχο περιστατικό είχε σημειωθεί το 2011, όταν ο τότε πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα ενέκρινε στρατιωτικά πλήγματα στη Λιβύη κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Βραζιλία.
Οι ευρωπαϊκές χώρες και ο Καναδάς προσέρχονταν στη Σύνοδο με την ανησυχία ότι ο Τραμπ θα επανέφερε τις επικρίσεις του για τη στάση των συμμάχων στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, έναν πόλεμο για τον οποίο, όπως επισημαίνουν, δεν είχαν προηγουμένως ενημερωθεί ούτε ζητήθηκε η γνώμη τους.
Ο Τραμπ είχε απαιτήσει «πίστη» από τους συμμάχους και είχε χαρακτηρίσει το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη», μετά την άρνηση ορισμένων χωρών να επιτρέψουν την απρόσκοπτη χρήση των στρατιωτικών τους βάσεων από τις αμερικανικές δυνάμεις για επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Κατά τη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την Τρίτη, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι δοκίμαζε στην πράξη την αξιοπιστία των συμμάχων του.
«Η Ιταλία μάς αρνήθηκε, η Γερμανία μάς αρνήθηκε και η Γαλλία μάς αρνήθηκε. Και αυτό είναι εντάξει. Όμως γιατί ξοδεύουμε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια όταν δεν είναι εκεί για εμάς;» δήλωσε χαρακτηριστικά.
Οι Ευρωπαίοι επιχείρησαν να αποδείξουν ότι αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες
Οι Σύνοδοι Κορυφής του ΝΑΤΟ έχουν ως βασικό στόχο να εκπέμπουν μήνυμα ενότητας και αποτροπής προς κάθε πιθανό αντίπαλο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία και εντείνονται οι ανησυχίες ότι και άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο.
Σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τον Αμερικανό πρόεδρο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε είχε μεταβεί τον προηγούμενο μήνα στην Ουάσιγκτον, προβάλλοντας το λεγόμενο «Trump Trillion», δηλαδή τα 1,2 τρισ. δολάρια που, σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν προσθέσει οι ευρωπαϊκές χώρες και ο Καναδάς στις αμυντικές τους δαπάνες από το 2017.
Με την έναρξη της Συνόδου στην Άγκυρα, ο Ρούτε παρουσίασε σειρά νέων εξοπλιστικών συμφωνιών που θα χρηματοδοτηθούν από αυτά τα κονδύλια, μεγάλο μέρος των οποίων θα κατευθυνθεί σε αμερικανικές αμυντικές βιομηχανίες, δημιουργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Διπλωμάτες του ΝΑΤΟ εκτιμούσαν ότι οι κινήσεις αυτές θα ικανοποιούσαν τον Τραμπ, ωστόσο οι δηλώσεις του μετά την άφιξή του στην Τουρκία δείχνουν ότι οι σύμμαχοι ενδέχεται να βρεθούν και πάλι αντιμέτωποι με σκληρή κριτική.
Επανήλθε και το ζήτημα της Γροιλανδίας
Λίγο πριν από την έναρξη της Συνόδου, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε το θέμα της Γροιλανδίας, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να αποκτήσουν τον έλεγχο του ημιαυτόνομου εδάφους της Δανίας.
Η θέση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη θεμελιώδη αρχή του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία τα 32 κράτη-μέλη δεσμεύονται να υπερασπίζονται την εδαφική ακεραιότητα των συμμάχων τους και όχι να αμφισβητούν την κυριαρχία τους.
Πιέσεις για ακόμη μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες
Ο Τραμπ υποστηρίζει διαχρονικά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επωμίζονται δυσανάλογο βάρος για την άμυνα της Συμμαχίας.
Στην προηγούμενη Σύνοδο, τα κράτη-μέλη είχαν συμφωνήσει να επενδύουν το 5% του ΑΕΠ τους στην άμυνα, εκ των οποίων το 3,5% σε καθαρά στρατιωτικές δαπάνες και το 1,5% σε υποδομές, όπως δρόμους, γέφυρες και λιμάνια, ώστε να διευκολύνεται η ταχεία μετακίνηση στρατευμάτων και στρατιωτικού εξοπλισμού.
Ο Μαρκ Ρούτε είχε ζητήσει από όλες τις χώρες να παρουσιάσουν «σαφή, συγκεκριμένα και αξιόπιστα σχέδια» για την επίτευξη των στόχων αυτών.
Τα τελευταία στοιχεία του ΝΑΤΟ δείχνουν ότι Σλοβενία, Βέλγιο, Ισπανία και Τσεχία εξακολουθούν να δυσκολεύονται να επιτύχουν ακόμη και τον προηγούμενο στόχο του 2% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει ένα πιο «ευέλικτο και αποτελεσματικό ΝΑΤΟ», στο οποίο η Ευρώπη θα αναλαμβάνει την κύρια ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης της Ουκρανίας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να παρέχουν την πυρηνική τους αποτρεπτική ισχύ.
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι εξακολουθούν να αναμένουν διευκρινίσεις σχετικά με το εύρος της σχεδιαζόμενης μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη.
Το Πεντάγωνο έχει ήδη ξεκινήσει εξάμηνη αξιολόγηση της παρουσίας αυτής, με το εύρος των αποχωρήσεων να εξαρτάται από την πρόοδο των ευρωπαϊκών χωρών στην αύξηση των αμυντικών τους δαπανών και από τη μεγαλύτερη διαθεσιμότητα των στρατιωτικών τους βάσεων.
Νέα έκκληση Ζελένσκι για ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι απηύθυνε νέα έκκληση υπέρ της ένταξης της χώρας του στη Συμμαχία, υποστηρίζοντας ότι οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις διαθέτουν πολύτιμη πολεμική εμπειρία και μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τις αμυντικές δυνατότητες του ΝΑΤΟ.
Ο Ζελένσκι, ο οποίος αναμένεται να συναντηθεί με τον Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο της Συνόδου, επισήμανε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να πλήττουν στόχους βαθιά στο ρωσικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένων διυλιστηρίων πετρελαίου και ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις εξουδετερώνουν κατά μέσο όρο 30.000 Ρώσους στρατιώτες κάθε μήνα.
Την ίδια ώρα, αρκετές χώρες της βόρειας, κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία ότι η Ρωσία ενδέχεται να προετοιμάζει υβριδικές επιθέσεις εναντίον ευρωπαϊκών κρατών, συνδυάζοντας συμβατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις με κυβερνοεπιθέσεις και άλλες μορφές πίεσης, καθώς ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν εξακολουθεί να επιδιώκει την επίτευξη των στόχων του στην Ουκρανία.
Συνάντηση Τραμπ με τον πρόεδρο της Συρίας
Στο περιθώριο της Συνόδου, ο Ντόναλντ Τραμπ πρόκειται επίσης να συναντηθεί με τον πρόεδρο της Συρίας Άχμαντ αλ Σαράα, πρώην ηγέτη της ένοπλης οργάνωσης που ανέτρεψε τον Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.
Παρά το παρελθόν του ως μέλους της Αλ Κάιντα, ο αλ Σαράα έχει εξασφαλίσει τη στήριξη του Αμερικανού προέδρου, καθώς επιχειρεί να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Συρίας με τη Δύση και να προωθήσει την ανοικοδόμηση της χώρας.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θεωρεί πως ο Σύρος πρόεδρος θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο απ’ ό,τι ο ισραηλινός στρατός, προκαλώντας ανησυχία τόσο στον Λίβανο όσο και στο Ισραήλ. Ο ίδιος ο αλ Σαράα, πάντως, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να αναλάβει μια τέτοια αποστολή.
Πηγή ΑP, AFP