Νέα στοιχεία που έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα η Eurostat για την επιβολή της μεταναστευτικής νομοθεσίας στην ΕΕ αναδεικνύουν μια τάση που, αν και δεν είναι καινούργια, γίνεται πλέον πιο καθαρή και μετρήσιμη: διευρύνεται η απόσταση ανάμεσα στις αποφάσεις επιστροφής και στην πραγματική εκτέλεσή τους, αλλά ταυτόχρονα βελτιώνεται σταδιακά ο βαθμός «υλοποίησης» των αποφάσεων.
Με απλά λόγια, λιγότεροι πολίτες τρίτων χωρών λαμβάνουν απόφαση επιστροφής, όμως περισσότεροι καταλήγουν να επιστρέφουν πράγματι σε χώρες εκτός ΕΕ. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αύξηση 8,1% στις πραγματικές επιστροφές μεταναστών στο Α’ τρίμηνο του 2026, ένα ποσοστό που, σε συνδυασμό με τη μείωση των αποφάσεων, δείχνει αλλαγές τόσο στη διαχείριση των διαδικασιών όσο και στην αποτελεσματικότητα της εφαρμογής τους.
Eurostat: Αύξηση 8,1% στις πραγματικές επιστροφές μεταναστών στο Α’ τρίμηνο του 2026
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας, στο πρώτο τρίμηνο του 2026 συνολικά 108.475 πολίτες τρίτων χωρών έλαβαν απόφαση επιστροφής από κράτος μέλος της ΕΕ. Την ίδια περίοδο, 34.550 άτομα επιστράφηκαν πράγματι σε τρίτες χώρες κατόπιν τέτοιας απόφασης.
Οι μεταβολές σε σχέση με προηγούμενες περιόδους είναι ενδεικτικές της κατεύθυνσης που παίρνει το σύστημα. Σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025, ο αριθμός των αποφάσεων επιστροφής μειώθηκε κατά 12,8%.
Αντίθετα, οι πραγματικές επιστροφές αυξήθηκαν κατά 8,1%—η πιο «ηχηρή» ένδειξη ότι η εκτέλεση των επιστροφών κινείται, έστω και σταδιακά, προς πιο αποτελεσματικά επίπεδα.
Ακόμη και συγκριτικά με το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο (Δ’ τρίμηνο 2025), η εικόνα παραμένει συνεπής: οι αποφάσεις επιστροφής υποχώρησαν κατά 7,9%, ενώ οι επιστροφές σημείωσαν άνοδο 2,0%. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται απλώς για μια συγκυριακή διακύμανση, αλλά για τάση που συνεχίζεται σε διαδοχικά τρίμηνα.
Η «ψαλίδα» αποφάσεων και εκτέλεσης: τι δείχνουν οι αριθμοί
Το κρίσιμο συμπέρασμα από τη σύγκριση αυτών των δύο μεγεθών είναι η λεγόμενη «ψαλίδα»: πολλές αποφάσεις επιστροφής δεν μετατρέπονται αυτόματα σε πραγματικές επιστροφές.
Όμως, το ποσοστό υλοποίησης—δηλαδή πόσες από τις εκδοθείσες αποφάσεις καταλήγουν σε πραγματική επιστροφή—φαίνεται να βελτιώνεται σταδιακά. Αυτό συμβαίνει επειδή οι αποφάσεις μειώνονται ενώ οι επιστροφές αυξάνονται, κάτι που ενισχύει τη σχετική αποτελεσματικότητα του συστήματος.
Στην πράξη, η βελτίωση αυτή μπορεί να συνδέεται με καλύτερο συντονισμό μεταξύ υπηρεσιών, πιο στοχευμένες διαδικασίες, ή μεγαλύτερη έμφαση σε περιπτώσεις όπου η επιστροφή είναι εφικτή (λόγω εγγράφων, ταυτοποίησης ή συνεργασίας της χώρας προέλευσης).
Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι η πραγματική επιστροφή είναι αποτέλεσμα πολλών κρίκων: ταυτοποίηση, διοικητικές προθεσμίες, πρόσβαση σε ταξιδιωτικά έγγραφα, διαθεσιμότητα πτήσεων, και—ίσως το πιο καθοριστικό—συνεργασία με την τρίτη χώρα.
Ποιους αφορούν οι αποφάσεις επιστροφής
Μεταξύ των πολιτών τρίτων χωρών που έλαβαν απόφαση επιστροφής το Α’ τρίμηνο του 2026, οι μεγαλύτερες ομάδες ήταν υπήκοοι Αλγερίας (11.105), Μαρόκου (6.435) και Συρίας (5.355). Τα στοιχεία αυτά δείχνουν σε ποιες εθνικότητες «συγκεντρώνεται» η διοικητική δραστηριότητα των κρατών-μελών ως προς τις αποφάσεις.
Ωστόσο, όταν περνάμε από τις αποφάσεις στο πεδίο των πραγματικών επιστροφών, η εικόνα διαφοροποιείται αισθητά. Οι περισσότεροι παράτυποι μετανάστες που επέστρεψαν στις χώρες προέλευσής τους ήταν υπήκοοι Τουρκίας (3.555), Γεωργίας (2.060) και Αλβανίας (2.050). Η διαφοροποίηση αυτή δεν είναι τυχαία: αντανακλά το πόσο «εφαρμόσιμη» είναι μια απόφαση επιστροφής ανάλογα με τη χώρα προέλευσης.
Σε πολλές περιπτώσεις, χώρες με πιο λειτουργικές συμφωνίες επανεισδοχής ή πιο σταθερή διοικητική συνεργασία με την ΕΕ εμφανίζονται υψηλότερα στις πραγματικές επιστροφές. Αντίθετα, σε χώρες όπου η συνεργασία για την επανεισδοχή είναι πιο δύσκολη ή αργή, μπορεί να εκδίδονται πολλές αποφάσεις επιστροφής, αλλά η εκτέλεσή τους να παραμένει περιορισμένη.
Ποια κράτη μέλη πρωτοστατούν σε αποφάσεις και επιστροφές
Στο επίπεδο των κρατών-μελών, οι διαφορές ανάμεσα σε «εκδίδω αποφάσεις» και «εκτελώ επιστροφές» είναι εξίσου αποκαλυπτικές. Στις αποφάσεις επιστροφών, την πρωτιά κατέχει η Γαλλία (34.880), ακολουθούμενη από τη Γερμανία (10.360) και την Ισπανία (9.275).
Πρόκειται για χώρες με μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα, υψηλό διοικητικό φόρτο και έντονη δραστηριότητα επιβολής της σχετικής νομοθεσίας.
Στις πραγματικές επιστροφές, όμως, προηγείται η Γερμανία (7.300), με τη Γαλλία (3.775) και την Πολωνία (2.660) να συμπληρώνουν την τριάδα. Η αναντιστοιχία—η Γαλλία να εκδίδει τις περισσότερες αποφάσεις αλλά να υστερεί σημαντικά στις επιστροφές σε σχέση με τη Γερμανία—υπογραμμίζει για ακόμη μία φορά το διαρθρωτικό ζήτημα που απασχολεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Γιατί έχει σημασία η αύξηση στις πραγματικές επιστροφές
Η αύξηση 8,1% στις πραγματικές επιστροφές μεταναστών στο Α’ τρίμηνο του 2026 δεν είναι απλώς ένας ακόμη δείκτης. Αγγίζει τον πυρήνα της συζήτησης για τη μεταρρύθμιση του συστήματος επιστροφών στην ΕΕ: η έκδοση μιας απόφασης επιστροφής είναι μόνο το πρώτο βήμα και δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εκτέλεσή της. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται η πολιτική και διοικητική πρόκληση για τα κράτη-μέλη και τα ευρωπαϊκά όργανα.
Συνολικά, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν μια Ευρώπη όπου οι αποφάσεις επιστροφής μειώνονται, οι πραγματικές επιστροφές αυξάνονται και η «ψαλίδα» παραμένει, αλλά με σημάδια σταδιακής βελτίωσης στην αποτελεσματικότητα.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν αυτή η αύξηση στις πραγματικές επιστροφές μεταναστών θα διατηρηθεί και στα επόμενα τρίμηνα, και κυρίως αν θα συνοδευτεί από πιο συνεκτικό πλαίσιο συνεργασίας με τρίτες χώρες, ώστε οι αριθμοί να αποτυπώνουν όχι μόνο περισσότερη δράση, αλλά και πιο προβλέψιμα, δίκαια και εφαρμόσιμα αποτελέσματα.