Η προσωρινή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αναμένεται να ανοίξει έναν δίμηνο κύκλο διαπραγματεύσεων για το πιο ακανθώδες ζήτημα στις σχέσεις των δύο χωρών: το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν αποτέλεσε βασικό λόγο για τον οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι αποφάσισε να εμπλακεί στον πόλεμο στο πλευρό του Ισραήλ τον Φεβρουάριο. Ωστόσο, η προκαταρκτική συμφωνία που προωθεί ο ίδιος αφήνει ελάχιστο χρόνο για την επίλυση ενός ζητήματος που εδώ και χρόνια αποτελεί σημείο τριβής. Η προηγούμενη πυρηνική συμφωνία με το Ιράν χρειάστηκε πολλούς μήνες διαπραγματεύσεων προκειμένου να ολοκληρωθεί.
Λίγες λεπτομέρειες έχουν δοθεί στη δημοσιότητα για την αρχική συμφωνία, η οποία αναμένεται να υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή στη Γενεύη. Σύμφωνα με όσα είναι γνωστά, προβλέπει την επαναλειτουργία των θαλάσσιων μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ, οικονομικά κίνητρα προς το Ιράν, εφόσον τηρήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις, και μια περίοδο 60 ημερών για συνομιλίες σχετικά με τον τερματισμό του πυρηνικού του προγράμματος.
Έντονος σκεπτικισμός στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ
Η συμφωνία αντιμετωπίζεται με βαθύ σκεπτικισμό από Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς βουλευτές, φιλοϊσραηλινές οργανώσεις αλλά και από το ίδιο το Ισραήλ, που αμφισβητούν κατά πόσο είναι ρεαλιστική, εφαρμόσιμη και ικανή να οδηγήσει σε ουσιαστική πρόοδο στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις.
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, στενός σύμμαχος του Τραμπ, δήλωσε ότι μια καλή συμφωνία θα έπρεπε να προβλέπει μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου από το Ιράν.
«Θα δούμε αν μπορούμε να φτάσουμε εκεί. Το αν θα υπάρξει δεύτερη φάση, δεν το γνωρίζω», ανέφερε.
«Μια πυρηνική συμφωνία απαιτεί προσήλωση στις λεπτομέρειες»
Ο Ντέιβιντ Σένκερ, διευθυντής του Προγράμματος Αραβικής Πολιτικής στο Washington Institute for Near East Policy και πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, εκτίμησε ότι η αμερικανική κυβέρνηση δυσκολεύεται να διατηρήσει σταθερή προσοχή σε τόσο περίπλοκα ζητήματα.
Όπως υποστήριξε, μια πυρηνική συμφωνία απαιτεί συνεχή ενασχόληση, προσοχή στις τεχνικές λεπτομέρειες και τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού ειδικών εμπειρογνωμόνων.
Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται αισιόδοξη
Παρά τις αμφιβολίες, η κυβέρνηση Τραμπ διατηρεί την αισιοδοξία της. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι το μεγαλύτερο μέρος των τεχνικών λεπτομερειών μένει να συμφωνηθεί, όμως το Ιράν θα λαμβάνει ανταλλάγματα μόνο εφόσον προχωρά σε συγκεκριμένες ενέργειες.
«Οι Ιρανοί θα απολαμβάνουν σημαντικά οφέλη όσο διαλύουν το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων τους», ανέφερε.
Πρόσθεσε ότι δεν βασίζεται στις δηλώσεις της Τεχεράνης αλλά στις πράξεις της.
«Καθώς κάνουν περισσότερα, θα λαμβάνουν περισσότερα. Αν κάνουν λιγότερα, θα λαμβάνουν λιγότερα», είπε χαρακτηριστικά.
Το Ιράν επιμένει εδώ και χρόνια ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Η συμφωνία του 2015 χρειάστηκε πάνω από 18 μήνες διαπραγματεύσεων
Η πυρηνική συμφωνία του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), χρειάστηκε περισσότερο από ενάμιση χρόνο διαπραγματεύσεων. Ξεκίνησε με μυστικές συνομιλίες στο Ομάν και ολοκληρώθηκε στη Βιέννη, με τη συμμετοχή δεκάδων ειδικών και υψηλόβαθμων αξιωματούχων.
Η συμφωνία περιλάμβανε αυστηρούς περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου, στις προηγμένες φυγοκεντρικές μηχανές και στην παραγωγή βαρέος ύδατος, ενώ σε αντάλλαγμα το Ιράν έλαβε σημαντική άρση κυρώσεων αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, χαρακτηρίζοντάς την τότε «τη χειρότερη συμφωνία που διαπραγματεύτηκαν ποτέ οι Ηνωμένες Πολιτείες».
Το Κογκρέσο ζητά λόγο στην τελική συμφωνία
Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε νέα πυρηνική συμφωνία με το Ιράν θα πρέπει να εγκριθεί από το Κογκρέσο, όπως προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.
Ο γερουσιαστής Τεντ Κρουζ δήλωσε ότι αναμένει η Γερουσία να έχει τον τελικό λόγο, ενώ ο Τζον Κένεντι εξέφρασε αμφιβολίες ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει οποιαδήποτε συμφωνία.
Από την άλλη πλευρά, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Ρότζερ Μάρσαλ εκτίμησε ότι το σύντομο χρονοδιάγραμμα ίσως λειτουργήσει υπέρ των διαπραγματεύσεων, καθώς, όπως είπε, η συνήθης τακτική του Ιράν είναι να παρατείνει τις συνομιλίες για να κερδίζει χρόνο.
Ανοιχτά και άλλα κρίσιμα ζητήματα
Εκτός από το πυρηνικό πρόγραμμα, παραμένει ασαφές εάν θα συζητηθούν ζητήματα όπως το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, η στήριξή του σε ένοπλες οργανώσεις της περιοχής ή οι καταγγελίες για καταστολή στο εσωτερικό της χώρας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι χωρίς σημαντικές παραχωρήσεις από την αμερικανική πλευρά, είναι δύσκολο να ολοκληρωθούν επιτυχώς οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις μέσα σε λίγους μήνες.
Ο Μπράιαν Κατούλις του Middle East Institute σχολίασε ότι «μια συμφωνία είναι προτιμότερη από τη συνέχιση των συγκρούσεων», αλλά πρόσθεσε ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ δεν πέτυχαν πλήρως τους στόχους που είχαν θέσει.
«Η παρούσα συμφωνία αφορά κυρίως τη διαχείριση των συνεπειών μιας περιττής κρίσης και την προσπάθεια να παρουσιαστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», κατέληξε.
Πηγή Associated Press