Γράφει η Ευγενία Γάλλου
Τα τελευταία χρόνια, η Black Friday έχει γίνει μέρος της ελληνικής αγοράς και κάθε χρόνο η αμερικανική «παράδοση» κάνει την εμφάνισή της και στα δικά μας καταστήματα.
Έχει καθιερωθεί σε αρκετές χώρες, την τέταρτη Παρασκευή του Νοεμβρίου και αυτή την μέρα τα καταστήματα, και κυρίως οι μεγάλες αλυσίδες, πραγματοποιούν πολύ μεγάλες εκπτώσεις και προσφορές, έως 80%. Φέτος πέφτει την Παρασκευή 29 Νοεμβρίου.
Η «Μαύρη Παρασκευή» ή όπως είναι γνωστή «Black Friday», είναι ένα αμερικάνικο καταναλωτικό έθιμο που με τα χρόνια άρχισε να γίνεται δημοφιλές σε όλον τον κόσμο, ενώ από το 2016 έκανε την εμφάνισή του και στην Ελλάδα.
Αποτελεί την μεγαλύτερη γιορτή του καταναλωτισμού που προκαλεί φρενίτιδα, όμως κρύβει και απάτες που καλό θα είναι να γνωρίζουν όλοι πριν κάνουν τις αγορές τους.
Η Ελλάδα όπως και ο κόσμος ολόκληρος ζουν στον ρυθμό της. Οι απανωτές διαφημίσεις μάς υπενθυμίζουν πως η ευτυχία και η κοινωνική αναγνώριση συνδέονται άμεσα με την ικανότητά μας να καταναλώνουμε.
Οι διαδικτυακές παραγγελίες αυτές τις μέρες «παίρνουν φωτιά», εκτοξεύονται στα ύψη. Ενθουσιασμένοι εμφανίζονται και οι ιδιοκτήτες κούριερ, μεγάλων καταστημάτων, οι υπεύθυνοι εταιρειών που προσδοκούν υψηλό τζίρο κι εκτόξευση των πωλήσεων.
Παρά την δημοτικότητά της, η Black Friday έχει δεχθεί έντονη κριτική από οργανώσεις και καταναλωτές για την προώθηση της υπερκατανάλωσης. Εκατομμύρια προϊόντα αγοράζονται κάθε χρόνο, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό καταλήγει να πετιέται ή να μένει αχρησιμοποίητο, γεγονός που δημιουργεί σοβαρό περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Επιπλέον, οι συνθήκες εργασίας κατά τη Black Friday είναι πολύ δύσκολες, καθώς οι εργαζόμενοι δουλεύουν πολλές φορές απλήρωτες υπερωρίες υπό έντονη πίεση και με περιορισμένα περιθώρια ανάπαυσης.
Τα τελευταία χρόνια, ορισμένες χώρες και οργανώσεις έχουν αντιταχθεί στην Black Friday και προωθούν εναλλακτικές λύσεις, όπως το «Buy Nothing Day» (Ημέρα Μηδενικής Κατανάλωσης), μια μέρα αφιερωμένη στην αποχή από αγορές με στόχο την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης και την προώθηση βιώσιμων καταναλωτικών συνηθειών.
Ειδικότερα, η Black Friday, αν και υπόσχεται μεγάλες ευκαιρίες και σημαντικές εκπτώσεις, συχνά συνοδεύεται από παραπλανητικές προσφορές. Πολλοί καταναλωτές ανυπομονούν για τις εκπτώσεις, όμως υπάρχουν περιπτώσεις, όπου οι προσφορές είναι πλασματικές ή ακόμα και ψευδείς. Η επιθυμία των εμπόρων να αυξήσουν τις πωλήσεις και το άγχος των καταναλωτών να προλάβουν τις υποτιθέμενες μεγάλες ευκαιρίες, συχνά οδηγούν σε αθέμιτες και αισχροκερδείς πρακτικές.
Μια κοινή τακτική είναι η σταδιακή αύξηση της τιμής ενός προϊόντος λίγο πριν τη Black Friday, ώστε η τελική «προσφορά» να φαίνεται πιο ελκυστική. Κάποια καταστήματα προωθούν εντυπωσιακές εκπτώσεις σε προϊόντα, τα οποία είτε δεν έχουν σε επαρκή απόθεμα είτε δεν πρόκειται να ανανεώσουν. Έτσι, ο καταναλωτής παρασύρεται από τη διαφήμιση, αλλά τελικά βρίσκει το προϊόν εκτός διαθεσιμότητας. Άλλη συνήθης πρακτική είναι η διάθεση εκπτώσεων σε προϊόντα παλιών ή χαμηλότερης ποιότητας μοντέλων, ενώ τα νεότερα ή πιο δημοφιλή προϊόντα διατίθενται σε ελάχιστες ή καθόλου εκπτώσεις. Οι καταναλωτές, παρασυρμένοι από τη φαινομενικά χαμηλή τιμή, καταλήγουν να αγοράζουν προϊόντα, που δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους. Οι ψεύτικες προσφορές περιορισμένου χρόνου είναι επίσης διαδεδομένες κατά τη διάρκεια της Black Friday. Προκαλούν την αίσθηση του επείγοντος και την πίεση στους καταναλωτές να προλάβουν την προσφορά πριν «εξαφανιστεί». Συχνά, ωστόσο, πρόκειται για ψεύτικες προσφορές που επανέρχονται μετά τη Black Friday, συνήθως με τις ίδιες ή παρόμοιες εκπτώσεις.
Εν κατακλείδι, μήπως τελικά πρέπει να αναθεωρήσουμε την φράση «καταναλώνω άρα υπάρχω» και να σκεφτούμε λιγότερο καταναλωτικά και περισσότερο ανθρωπιστικά;
Μήπως με την αγοραστική μας μανία συμβάλλουμε στη δημιουργία μεγαλύτερων κοινωνικών χασμάτων και αντιθέσεων, ενώ παράλληλα απειλούμε με λουκέτα τα μικροκαταστήματα;