Ένα υπερβακτήριο που συνδέεται εδώ και χρόνια με δύσκολες ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις φαίνεται ότι αποκτά έναν ακόμη ανησυχητικό «διάδρομο» μετάδοσης: από τα κατοικίδια ζώα προς τους ανθρώπους. Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη Κινέζων επιστημόνων, οι οποίοι προειδοποιούν ότι το Acinetobacter baumannii —ένα από τα πιο ανθεκτικά βακτήρια που γνωρίζει η σύγχρονη ιατρική— δεν αφορά πλέον μόνο τους χώρους των νοσοκομείων, αλλά μπορεί να εμπλέκεται και στην καθημερινή μας επαφή με ζώα συντροφιάς.
Το Acinetobacter baumannii συγκαταλέγεται στα παθογόνα που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει κατατάξει στην κατηγορία «Προτεραιότητα 1». Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν είναι τυπικός: αφορά μικροοργανισμούς που αποτελούν από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία, ακριβώς επειδή εμφανίζουν υψηλή ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά και μπορούν να προκαλέσουν βαριές λοιμώξεις σε ευάλωτους πληθυσμούς.
Στους ανθρώπους, το βακτήριο μπορεί να προκαλέσει σοβαρά κλινικά περιστατικά, όπως μηνιγγίτιδα και πνευμονία, καθώς και λοιμώξεις που σχετίζονται με νοσηλεία, ιατρικές συσκευές ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Το ανησυχητικό είναι ότι παρόμοια συμπτώματα έχουν καταγραφεί και σε ζώα: πνευμονία, λοιμώξεις του αναπνευστικού και του ουροποιητικού συστήματος έχουν αναφερθεί σε σκύλους, γάτες και άλογα, ενώ λοιμώξεις από A. baumannii έχουν εντοπιστεί επίσης σε πρόβατα, μινκ και γεράκια. Με άλλα λόγια, η παρουσία του δεν περιορίζεται σε ένα μόνο είδος ή περιβάλλον.
Acinetobacter baumannii: γιατί το υπερβακτήριο απασχολεί πλέον και τα κατοικίδια
Στόχος της νέας μελέτης ήταν να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιες παραλλαγές του A. baumannii που μολύνουν τα ζώα αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για τον άνθρωπο; Για να το διερευνήσουν, οι ερευνητές ανέλυσαν γενετικά δεδομένα από περισσότερα από 500 δείγματα A. baumannii, συλλεγμένα από ζώα 33 διαφορετικών ειδών σε 17 χώρες.
Στα δείγματα περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, λευκοί πελαργοί από την Πολωνία, καθώς και γάτες, σκύλοι και άλογα που εξετάστηκαν σε κτηνιατρικές κλινικές σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Το σημαντικό στοιχείο της μεθοδολογίας τους ήταν ότι δεν περιορίστηκαν μόνο στα ζωικά δείγματα: συνέκριναν τα ευρήματα με δείγματα του ίδιου βακτηρίου που είχαν απομονωθεί από ανθρώπους στις ίδιες περιοχές. Έτσι, μπόρεσαν να εκτιμήσουν το κατά πόσο τα στελέχη των ζώων «μοιάζουν» με εκείνα που προκαλούν ανθρώπινες λοιμώξεις.
Δύο ομάδες στελεχών, δύο επίπεδα κινδύνου
Η ανάλυση έδειξε ότι τα στελέχη του A. baumannii που εντοπίζονται στα ζώα δεν είναι όλα ίδια ως προς τον κίνδυνο για τον άνθρωπο. Αντίθετα, χωρίζονται σε δύο διακριτές ομάδες.
Η πρώτη ομάδα χαρακτηρίζεται ως χαμηλού κινδύνου και αφορά κυρίως στελέχη που εντοπίζονται σε πουλερικά και άγρια πανίδα. Παρότι κάθε παρουσία ενός ανθεκτικού παθογόνου προκαλεί ανησυχία, τα συγκεκριμένα στελέχη φαίνεται να σχετίζονται λιγότερο με τα ανθρώπινα περιστατικά και να έχουν διαφορετικό επιδημιολογικό «αποτύπωμα».
Η δεύτερη ομάδα, όμως, είναι εκείνη που κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: εμφανίζει υψηλή αντοχή στα αντιμικροβιακά φάρμακα (AMR) και προσβάλλει ζώα συντροφιάς, όπως γάτες και σκύλοι. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι παραλλαγές του υπερβακτηρίου που απομονώθηκαν από γάτες, σκύλους και άλογα ήταν γενετικά σχεδόν πανομοιότυπες με εκείνες που προκαλούν λοιμώξεις σε ασθενείς που νοσηλεύτηκαν στις ίδιες γεωγραφικές περιοχές.
Το ποσοστό γενετικής ομοιότητας μεταξύ στελεχών που βρέθηκαν σε ανθρώπους και κατοικίδια άγγιζε το 99%, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούσε ακόμη και το 99,5%. Αυτά τα επίπεδα ομοιότητας δεν αποτελούν απλή σύμπτωση: ενισχύουν το ενδεχόμενο κοινής αλυσίδας μετάδοσης ή ανταλλαγής στελεχών μεταξύ ανθρώπων και ζώων συντροφιάς.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές στη μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο «Applied and Environmental Microbiology», «το A. baumannii έχει πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να μεταδίδεται μεταξύ ζώων συντροφιάς και ανθρώπων σε σχέση με τα παραγωγικά ζώα, τα πουλερικά ή την άγρια πανίδα». Και προσθέτουν ότι αυτή η αυξημένη πιθανότητα μπορεί να σχετίζεται με τη στενή, καθημερινή επαφή των κατοικίδιων με τους ανθρώπους — ένα στοιχείο που, αν και είναι βασικό μέρος της σχέσης μας με τα ζώα, μπορεί να λειτουργεί ως παράγοντας διάδοσης μικροβίων όταν δεν υπάρχουν επαρκείς κανόνες υγιεινής ή όταν κυκλοφορούν ιδιαίτερα ανθεκτικά στελέχη.
Ανθεκτικότητα στα «αντιβιοτικά έσχατης λύσης»
Ένα ακόμη εύρημα που εντείνει την ανησυχία είναι ότι τα στελέχη του υπερβακτηρίου που εντοπίστηκαν στα κατοικίδια έφεραν δύο γονίδια, τα οποία τα καθιστούν ανθεκτικά στις καρβαπενέμες. Πρόκειται για μια κατηγορία αντιβιοτικών που χρησιμοποιείται συχνά ως θεραπεία έσχατης λύσης — δηλαδή όταν άλλες επιλογές έχουν αποτύχει.
Όταν ένα βακτήριο εμφανίζει αντοχή και σε αυτά τα φάρμακα, οι θεραπευτικές δυνατότητες περιορίζονται δραματικά και η αντιμετώπιση γίνεται πολύ πιο δύσκολη, τόσο στην ανθρώπινη ιατρική όσο και στην κτηνιατρική.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα και τι ζητούν οι επιστήμονες
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι απαιτείται εκτενέστερη δειγματοληψία παθογόνων βακτηρίων σε διαφορετικά είδη ζώων, ώστε να αξιολογηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ο κίνδυνος που ενδέχεται να προέρχεται από υπερβακτήρια στα κατοικίδια και γενικότερα στα ζώα συντροφιάς. Με απλά λόγια, τα δεδομένα δείχνουν μια ισχυρή ένδειξη, αλλά χρειάζεται ευρύτερη παρακολούθηση για να κατανοηθεί η πραγματική έκταση του φαινομένου, οι συνθήκες που το ευνοούν και οι αποτελεσματικότερες στρατηγικές πρόληψης.
Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση γύρω από το Acinetobacter baumannii δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται αποκλειστικά στα νοσοκομεία. Η πιθανή διασύνδεση ανθρώπων και κατοικίδιων στη διασπορά ενός τόσο ανθεκτικού παθογόνου προσθέτει μια νέα διάσταση στη δημόσια υγεία, υπενθυμίζοντας πόσο στενά συνδέονται η ανθρώπινη, η ζωική και η περιβαλλοντική υγεία. Και όσο το Acinetobacter baumannii συνεχίζει να εξελίσσεται και να «ξεγλιστρά» από τα διαθέσιμα αντιβιοτικά, τόσο πιο αναγκαία γίνεται η επαγρύπνηση, η έρευνα και η υπεύθυνη διαχείριση — για να προστατευτούν άνθρωποι και ζώα από έναν κοινό, αόρατο αντίπαλο.
