Σε ηλικία 67 ετών έφυγε από τη ζωή ο Αλέξης Σταμάτης, και η είδηση του θανάτου του σκόρπισε βαθιά θλίψη. Για την οικογένειά του, τους φίλους του, αλλά και για τον κόσμο των γραμμάτων, η απώλεια είναι βαριά: ένας άνθρωπος που υπηρέτησε με συνέπεια τη λογοτεχνία και την τέχνη, δεν είναι πια εδώ. Ανάμεσα σε όσους τον αποχαιρέτησαν δημόσια, ο Θανάσης Χειμωνάς μοιράστηκε ένα κείμενο στο Facebook που δεν λειτουργεί μόνο ως αντίο, αλλά και ως μια μικρή, ζωντανή μαρτυρία για το ποιος ήταν ο Αλέξης Σταμάτης στην καθημερινότητα, στη φιλία και στη δημιουργία.
Το πιο συγκλονιστικό σημείο της ανάρτησης, αυτό που συμπυκνώνει όλο το βάρος της απώλειας, έρχεται στο τέλος: «Τον πήρα πολλές φορές τηλέφωνο προχθές να του ευχηθώ για τα γενέθλιά του, δεν το σήκωσε, μέσα μου ήξερα τι σημαίνει αυτό». Μια φράση απλή, σχεδόν ψιθυριστή, που όμως μεταφέρει την εμπειρία εκείνου του ανεξήγητου προαισθήματος—όταν η σιωπή ενός αγαπημένου ανθρώπου αρχίζει να μοιάζει με οριστικό αποχαιρετισμό.
«Τον πήρα πολλές φορές τηλέφωνο»: Η πιο ανθρώπινη στιγμή της απώλειας
Ο Θανάσης Χειμωνάς ξεκινά την αναδρομή του από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, τότε που έκανε τα πρώτα του βήματα στη λογοτεχνία. Η γνωριμία του με τον Αλέξη Σταμάτη έγινε, όπως γράφει, στα «θηριώδη πάρτυ» που διοργάνωνε η θρυλική εκδότρια του Κέδρου, Κάτια Λεμπέση—μια εποχή γεμάτη ένταση, συναναστροφές, συζητήσεις, και εκείνη τη χαρακτηριστική αίσθηση ότι η τέχνη δεν είναι μόνο βιβλία και κείμενα, αλλά και παρέες, νύχτες, βλέμματα, κουβέντες.
Από τότε, ο Αλέξης Σταμάτης παρέμεινε «καλός και πιστός φίλος». Η φιλία τους, όπως περιγράφεται, δεν ήταν τυπική ή περιστασιακή. Ήταν ένα συνεχές μοίρασμα: συζητούσαν με τις ώρες «για τα πάντα»—λογοτεχνία, σινεμά, πολιτική, έρωτες. Έκαναν ταξίδια. Παρακολουθούσαν μαζί Μουντιάλ, Τσάμπιονς Λιγκ και, φυσικά, τον Ολυμπιακό. Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις εικόνες, ο Χειμωνάς πετά μια φράση που φωτίζει τον χαρακτήρα τους με χιούμορ και τρυφερότητα: «Ήπιαμε άπειρα ποτά. Εγώ δηλαδή. Αλέξης, ως γνωστόν, δεν έπινε».
Η σχέση τους πέρασε και στη δημόσια σφαίρα: κοινές συνεντεύξεις, παρουσιάσεις βιβλίων, εκδηλώσεις. Μάλιστα, όπως σημειώνει, πολλοί έφταναν να τους μπερδεύουν. Παρότι ο Αλέξης Σταμάτης ήταν μεγαλύτερος, «ήταν και Ντόριαν Γκρέι», γράφει ο Χειμωνάς, υπονοώντας μια νεανικότητα που δεν έλεγε να τον εγκαταλείψει—μια σπάνια, ανεπιτήδευτη γοητεία.Αναλυτικά η ανάρτησή του:
«Γνώρισα τον Αλέξη την εποχή που έκανα τα πρώτα μου βήματα στα γράμματα, στα τέλη της δεκαετίας του ‘90, στα θηριώδη πάρτυ που έκανε εκείνη την εποχή η θρυλική εκδότρια του Κέδρου, Κάτια Λεμπέση. Ο Αλέξης παρέμεινε από τότε ένας καλός και πιστός φίλος. Συζητούσαμε με τις ώρες για τα πάντα. Για λογοτεχνία, για σινεμά, για πολιτική, για γκόμενες. Κάναμε μαζί ταξίδια και βλέπαμε στην τηλεόραση Μουντιάλ, Τσάμπιονς Λιγκ και- φυσικά- τον αγαπημένο μας Ολυμπιακό. Ήπιαμε άπειρα ποτά. Εγω δηλαδή. Αλέξης,ως γνωστόν, δεν έπινε. Δώσαμε μαζί κοινές συνεντεύξεις και παρουσίασα σχεδόν όλα του τα βιβλία. Πολλοί έφταναν σε σημείο να μας μπερδεύουν. Ο Αλέξης βέβαια ήταν κάποια χρόνια μεγαλύτερος αλλά ήταν και Ντόριαν Γκρέι! Άνετα περνούσαμε για συνομήλικοι.
Ο Αλέξης Σταματης ήταν ένας σπάνιος άνθρωπος. Καλοσυνάτος, ευγενικός, πανέξυπνος. Ηταν όμως και ένας πραγματικά χαρισματικός και ταλαντούχος δημιουργός. Σε κάθε μορφή τέχνης με την οποία αποφάσιζε να καταπιαστεί. Υπήρξε ένας από τους πιο εμβληματικούς συγγραφείς της λογοτεχνικής γενιάς μας. Το «Μπαρ Φλομπέρ» ήταν ένα βιβλίο ορόσημο για τα σύγχρονα ελληνικά γράμματα- αν και το αγαπημένο μου ήταν πάντα το «Σαν τον κλέφτη μες’ στη νύχτα» για το οποίο ψιλοτσακωνομασταν καθώς ο ίδιος μια εποχή το είχε αποκηρύξει. Ειναι βέβαιο πως αν η μητρική του γλώσσα ήταν τα αγγλικά ή τα γαλλικά, ο Αλέξης θα είχε γνωρίσει παγκόσμια καταξίωση.
Ήξερα πως δεν ήταν καλά. Μου το είχε πει ο ίδιος πριν μερικούς μήνες. Ταλαιπωρούταν με θέματα υγείας από το 2012 και αυτή τη φορά έπασχε από μια από αυτές τις ασθένειες που τις ακούς για πρώτη φορά και αμέσως καταλαβαίνεις πως τα πράγματα είναι ζόρικα. Τον Μάιο που μιλήσαμε για τελευταία φορά όμως ήταν χαρούμενος. Μια εξέταση που είχε κάνει ήταν πολύ καλή και αυτό έδειχνε πως μάλλον θα τα κατάφερνε. Από τότε, πέρασαν δύο μήνες. Πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα σε τέτοιες περιπτώσεις…
Τον πήρα τηλέφωνο προχθές, να του ευχηθώ χρόνια πολλά για τα γενέθλιά του. Πολλές φορές. Δεν το σήκωσε. Μέσα μου ήξερα τι σημαίνει αυτό…».
