Λίγες μέρες πριν από τη συμπλήρωση 250 χρόνων από την υπογραφή της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας στις ΗΠΑ, τα Εθνικά Αρχεία της Βρετανίας στο Κιου, στο δυτικό Λονδίνο, έγιναν σκηνικό μιας ανακάλυψης που θυμίζει ότι η ιστορία συχνά κρύβεται στα πιο απρόσμενα σημεία.
Ένας εθελοντής, ο Μάικλ Σκαρ, εργαζόταν σε μια φαινομενικά ρουτίνα διαδικασία: την καταγραφή αταξινόμητων εγγράφων του 18ου αιώνα από τα αρχεία του Βασιλικού Ναυτικού. Όμως ανάμεσα σε σελίδες που είχαν περάσει σχεδόν δυόμισι αιώνες στη σιωπή, ξεχώρισε ένα κείμενο με τις πρώτες λέξεις να μοιάζουν ανατριχιαστικά οικείες.
«Ήταν απλώς ένα συνηθισμένο πρωινό Πέμπτης», είπε ο Σκαρ. Μέχρι τη στιγμή που άνοιξε ένα έγγραφο που ξεκινούσε με τη θρυλική διατύπωση:
«Στο Κογκρέσο, 4 Ιουλίου 1776. Μια δήλωση των εκπροσώπων των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής…». Η φράση αυτή δεν είναι απλώς ιστορική εισαγωγή. Είναι, για πολλούς, η αφετηρία μιας νέας εποχής. Και τώρα, ένα αντίγραφό της είχε μόλις αναδυθεί από τη λήθη στο Λονδίνο.
Ένα από τα μόλις 11 γνωστά αντίγραφα της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας
Σύμφωνα με τα Βρετανικά Εθνικά Αρχεία, το έγγραφο ανήκει στην αποκαλούμενη «τυπογραφία του Έξετερ» (Exeter broadside), μία από τις πρώτες έντυπες εκδόσεις της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας που κυκλοφόρησαν αμέσως μετά την υιοθέτησή της.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι έχουν διασωθεί μόνο 11 αντίγραφα αυτής της συγκεκριμένης εκτύπωσης. Το εύρημα στο Κιου δεν είναι απλώς ακόμη ένα επιβεβαιωμένο αντίγραφο: είναι, απ’ όσο γνωρίζουμε σήμερα, το μοναδικό που έχει εντοπιστεί εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το αντίγραφο τυπώθηκε στην πόλη Έξετερ του Νιου Χάμσαϊρ μεταξύ 16 και 19 Ιουλίου 1776—δηλαδή λίγες μόλις ημέρες μετά την ιστορική απόφαση στη Φιλαδέλφεια στις 4 Ιουλίου.
Η χρονική αυτή εγγύτητα δείχνει πόσο γρήγορα έπρεπε να μεταφερθεί η είδηση: σε μια εποχή χωρίς τηλεγραφήματα και χωρίς μαζικά μέσα ενημέρωσης, η εκτύπωση και η διανομή ενός κειμένου ήταν το ισοδύναμο του «έκτακτου δελτίου».
Πώς έφτασε η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας στα Εθνικά Αρχεία της Βρετανίας
Η ανακάλυψη θεωρείται εξαιρετική όχι μόνο λόγω σπανιότητας, αλλά και επειδή οι ερευνητές κατάφεραν να ανασυνθέσουν σχεδόν ολόκληρη τη διαδρομή του εγγράφου.
Το αντίγραφο φαίνεται ότι βρισκόταν στο αμερικανικό πλοίο Dalton, ένα ιδιωτικό σκάφος που είχε εξουσιοδοτηθεί από το Ηπειρωτικό Κογκρέσο να επιτίθεται σε βρετανικά πλοία κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Με άλλα λόγια, δεν επρόκειτο για μια απλή εμπορική αποστολή: το Dalton συμμετείχε σε μια σύγκρουση όπου η πληροφορία, το ηθικό και ο σκοπός είχαν σχεδόν την ίδια αξία με τα κανόνια.
Τον Δεκέμβριο του 1776, το πλοίο καταλήφθηκε από το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό στα ανοικτά των ισπανικών ακτών. Τα έγγραφα που βρέθηκαν πάνω στο Dalton στάλθηκαν στο Ναυαρχείο.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο αντίγραφο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας καταγράφηκε πρόχειρα ως «άλλο έγγραφο»—μια μικρή, σχεδόν αδιάφορη γραφειοκρατική φράση που στάθηκε αρκετή για να το καταδικάσει σε αφάνεια για περισσότερα από δύο αιώνες.
«Αυτή είναι είδηση το 1776»: γιατί το εύρημα έχει ιδιαίτερη αξία
Ο Γκράχαμ Μουρ, ειδικός σε ιστορικά έγγραφα στα Εθνικά Αρχεία, υπογραμμίζει ότι η σημασία του ευρήματος υπερβαίνει τη συλλεκτική του αξία. «Αυτή είναι είδηση το 1776», εξήγησε, θέλοντας να δείξει ότι τέτοιες εκτυπώσεις δεν ήταν απλώς αρχειακά τεκμήρια. Ήταν μέσα διάδοσης: τυπώνονταν γρήγορα, πολλαπλασιάζονταν και ταξίδευαν από πόλη σε πόλη ώστε η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας να διαβαστεί, να συζητηθεί και να λειτουργήσει ως καταλύτης.
Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι ο Ελεάζερ Τζόνσον, καπετάνιος του Dalton, πιθανότατα αγόρασε το αντίγραφο κοντά στο Πόρτσμουθ του Νιου Χάμσαϊρ πριν το πλοίο σαλπάρει για την Ευρώπη. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί θα το έκανε: ένα κείμενο που διακήρυττε την ανεξαρτησία δεν ήταν απλώς πολιτική δήλωση, ήταν κίνητρο, υπόσχεση και δικαιολόγηση ενός αγώνα με πραγματικό κόστος.
Η Amanda Bevan, επικεφαλής των νομικών αρχείων, το θέτει με μια ανθρώπινη εικόνα που γεφυρώνει τις σελίδες με τις ζωές. Λέει ότι της αρέσει να φαντάζεται τον καπετάνιο να διαβάζει τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας στο πλήρωμα πριν από τον απόπλου, εξηγώντας γιατί ρίσκαραν τα πάντα.
Το πλήρωμα, η αιχμαλωσία και μια απρόσμενη ματιά στην ποικιλομορφία
Μετά την κατάληψη, τα περίπου 120 μέλη του πληρώματος—Αμερικανοί, Βρετανοί, Ιρλανδοί, Σκωτσέζοι, Γάλλοι και Δανοί—μεταφέρθηκαν στην Αγγλία και φυλακίστηκαν στις φυλακές Old Mill στο Πλύμουθ. Ανάμεσά τους καταγράφεται και ο Ντάνιελ Κότλ, που περιγράφεται ως ελεύθερος ναυτικός έγχρωμος.
Η λεπτομέρεια αυτή, πέρα από τη συγκινητική της διάσταση, ανοίγει ένα παράθυρο σε λιγότερο φωτισμένες πτυχές του Αμερικανικού Επαναστατικού Πολέμου, δείχνοντας ότι η σύνθεση όσων συμμετείχαν ήταν πιο πολυσύνθετη απ’ όσο συχνά παρουσιάζεται.
Μια διατλαντική ιστορία λίγο πριν από την 250ή επέτειο
Η ανακοίνωση της ανακάλυψης έρχεται την κατάλληλη στιγμή, λίγο πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες τιμήσουν την 250ή επέτειο από την υιοθέτηση της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας στις 4 Ιουλίου. Ο Saul Nassé, εκτελεστικός διευθυντής των Εθνικών Αρχείων, περιέγραψε το έγγραφο ως «μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η ιστορία της Αμερικανικής Επανάστασης είναι, στην ουσία, μια διατλαντική ιστορία».
Και πράγματι, η πορεία αυτού του χαρτιού το αποδεικνύει: από το τυπογραφείο του Έξετερ, σε ένα αμερικανικό πλοίο, στα χέρια του Βασιλικού Ναυτικού και τελικά στα Εθνικά Αρχεία της Μεγάλης Βρετανίας, όπου έμεινε αταξινόμητο και σχεδόν αόρατο για περισσότερα από 250 χρόνια.
